Vakartikel gezicht
AangezichtsverlammingWat training kan doen en wat niet
Eén gezichtshelft hangt, de glimlach blijft eenzijdig, bij het drinken loopt er iets uit de mond? Hier lees je wat er achter een facialisparese zit, wat de geneeskunde in de eerste dagen doet, wat studies over gezichtsoefeningen laten zien en hoe lipsluiting, slikken en ademhaling worden meegetraind.
Herken je dit?
Eén gezichtshelft doet niet meer mee, en nu?
Wat geldt voor jou?
Tik aan wat voor jou geldt.
Treedt een aangezichtsverlamming plotseling op, dan moet die onmiddellijk door een arts worden onderzocht; bij bijkomende zwakte in arm of been of bij spraakstoornissen via het alarmnummer 112. Wat daarna in het dagelijks leven overblijft, betreft vaak lipsluiting, drinken, slikken en neusademhaling. Deze functies zijn te trainen.
Wanneer het een noodgeval isWat studies over oefeningen laten zienHet belangrijkste in het kort
- Een aangezichtsverlamming is een stoornis van de aangezichtszenuw, de nervus facialis. Het meest voorkomend is de verlamming van Bell zonder herkenbare aanleiding; daarnaast zijn er bijvoorbeeld gordelroos bij het oor (syndroom van Ramsay Hunt), de ziekte van Lyme, operaties en de beroerte.
- De aandoening behandelt de geneeskunde, bij de verlamming van Bell met corticosteroïden in de eerste 72 uur. Veel mensen herstellen grotendeels, een deel houdt restzwakte of meebewegingen.
- Training repareert geen zenuw. Ze grijpt aan bij lipsluiting, slikken en neusademhaling en kan de voorwaarden scheppen dat de spieren die nog worden aangestuurd, in hun functiepatroon ingebonden blijven. Studies naar gezichtsoefeningen zijn klein en overwegend positief, over de FaceFormer bij aangezichtsverlamming zijn er geen.
Video
Aangezichtsverlamming en het syndroom van Ramsay Hunt: oorzaken en gevolgen begrijpen
Das Video lädt erst nach dem Klick. Dann werden Daten an YouTube (Google) übertragen.
Anatomie
De aangezichtszenuw: één zenuw voor de hele mimiek
Wie het over een aangezichtsverlamming heeft, bedoelt meestal een stoornis van de aangezichtszenuw. De vaktaal noemt dat facialisparese.
De nervus facialis is de zevende van de twaalf hersenzenuwen. Hij verlaat de hersenstam, loopt door een nauw benig kanaal in het rotsbeen vlak bij het binnenoor en treedt onder het oor uit de schedel. In de oorspeekselklier waaiert hij uit in takken voor voorhoofd, ooglid, wang, mond en kin.
Daarnaast voert de zenuw vezels voor de smaak voorop de tong, voor tranen en speeksel en voor een klein spiertje in het middenoor dat bij lawaai dempt. Hij is een van zes hersenzenuwen die samenwerken voor ademhaling, slikken en hoofdbalans; een andere is de nervus vagus.
Zonder hem geen mondsluiting.Alle spieren die de lippen sluiten, de wang tegen de tandenrij leggen en de mondhoek sturen, hangen af van de aangezichtszenuw. Opzij van de mondhoek komen ze samen in een knoop van spiervezels, de modiolus.
De lippenring heeft geen eigen bot waartegen hij trekt. Hij wordt van beide kanten gespannen, via de spieren die in de modiolus uitstralen. Valt één kant uit, dan trekt de gezonde kant de mond naar zich toe. Zo ontstaat de typische scheve mond.
Een afgesloten, ontspannen gesloten mond is daarom teamwerk van beide gezichtshelften, meer daarover in het artikel Lippen: een spier met een taak.
Oorzaken
Verlamming van Bell, Ramsay Hunt, beroerte: waar de verlamming vandaan komt
Een aangezichtsverlamming is een bevinding, nog geen diagnose. Daarachter kunnen heel verschillende oorzaken schuilgaan.
De meest voorkomende vorm is de Bell’s palsy, ook idiopathische facialisparese genoemd. De richtlijn van de Amerikaanse KNO-vereniging beschrijft haar als een snel optredende, eenzijdige zwakte of verlamming van de aangezichtszenuw zonder herkenbare oorzaak. De richtlijn benadrukt echter ook dat niet elke aangezichtsverlamming een Bell’s palsy is1.
van de 1.989 patiënten van een gespecialiseerd facialiscentrum in Boston hadden een Bell’s palsy2
hadden de verlamming na de operatie van een tumor aan de gehoor- en evenwichtszenuw, een akoestisch neurinoom2
was terug te voeren op het varicella-zostervirus, de verwekker van waterpokken en gordelroos2
In een gespecialiseerd centrum komen vooral ernstige en ongebruikelijke gevallen terecht, de verdeling geldt daarom niet voor de algemene bevolking. Ze laat wel de bandbreedte zien, tot en met tumoren, letsel bij ingrepen en de ziekte van Lyme na een tekenbeet2.
Bell’s palsy
Plotseling, eenzijdig, zonder herkenbare aanleiding. Het is de meest voorkomende vorm.
Ramsay-Huntsyndroom
Gordelroos in het gebied van het oor. Naast de verlamming ontstaan blaasjes aan oor of mond, vaak ook oorsuizen, gehoorverlies en duizeligheid3. Meer over oorsuizen in het artikel Tinnitus.
Ziekte van Lyme
Na een tekenbeet kan de verwekker de aangezichtszenuw aantasten, soms aan beide kanten.
Beroerte
Hier zit de schade niet in de zenuw, maar in de hersenen. Men spreekt van een centrale aangezichtsverlamming.
Publiek bekend werd het Ramsay-Huntsyndroom in 2022 door de zanger Justin Bieber. De verlamming is vaak sterker dan bij Bell’s palsy en herstelt minder vaak volledig. De blaasjes kunnen pas na de verlamming verschijnen, in het tot nu toe enige prospectieve onderzoek bij 14 % van de patiënten3.
Plaatsbepaling
Centraal of perifeer: wat het voorhoofd verraadt
Waar de schade zit, is vaak aan het voorhoofd te zien. De beoordeling zelf hoort in handen van een arts.
De spieren van het voorhoofd krijgen hun opdrachten uit beide hersenhelften, die van het onderste deel van het gezicht overwegend uit de tegenoverliggende. Valt na een beroerte één hersenhelft uit, dan blijft fronsen daarom vaak mogelijk en is vooral de onderste gezichtshelft verlamd. Is daarentegen de zenuw zelf aangetast, dan valt de hele helft uit, van het fronsen via het sluiten van het ooglid tot de mondhoek.
Perifere facialisparese
- Schade aan de zenuw zelf, bijvoorbeeld Bell’s palsy, gordelroos of letsel
- De hele gezichtshelft is aangetast, ook het voorhoofd
- Het oog sluit vaak niet volledig
- Smaak, tranen en gehoor kunnen ook aangetast zijn
Centrale facialisparese
- Schade in de hersenen, bijvoorbeeld na een beroerte
- Vooral mond en wang zijn aangetast
- Fronsen blijft vaak mogelijk
- Vaak samen met zwakte van arm of been en spraakstoornissen
Het voorhoofd is een aanwijzing, geen test om zelf te doen. Ook bij een beweeglijk voorhoofd kan er sprake zijn van een beroerte.
Noodgeval: Hangt plotseling een mondhoek en komen daar zwakte in arm of been, spraak-, zicht- of evenwichtsstoornissen bij, bel dan het alarmnummer 112. Ook een aangezichtsverlamming zonder andere tekenen moet nog dezelfde dag door een arts worden bekeken, want de behandeling van Bell’s palsy begint het best in de eerste 72 uur.
Behandeling
Wat de geneeskunde in de eerste dagen doet
Voor Bell’s palsy bestaat een medische behandeling met goed onderzoeksbewijs. Die hoort aan het begin.
De Amerikaanse KNO-richtlijn beveelt uitdrukkelijk aan om vanaf 16 jaar binnen 72 uur na het begin cortison om in te nemen voor te schrijven. Een antiviraal middel mag niet alleen worden gegeven, aanvullend op de cortison is het een optie. Sluit het oog niet, dan heeft het bescherming nodig. Wie na drie maanden niet volledig hersteld is, wordt opnieuw onderzocht of naar een gespecialiseerd centrum verwezen1.
hadden na drie maanden hun gezichtsfunctie terug als ze vroeg prednisolon kregen, tegenover 64 % zonder4
waren het na negen maanden met prednisolon, tegenover 82 % zonder. Er werden 551 personen in Schotland onderzocht4
na het begin van de verlamming begon daar uiterlijk de behandeling. Het antivirale middel aciclovir bracht geen voordeel4
Over fysiotherapie geeft dezelfde richtlijn geen aanbeveling, niet ervoor en niet ertegen1. De studies daarover zijn klein. De training vervangt de medische behandeling niet en is geen reden om daarmee te wachten. Ze grijpt op een ander punt aan.
Voorgeschreven middelen zoals cortison, oogdruppels, oogzalf of een horlogeglasverband voor de nacht stop je niet op eigen houtje. Wijzigingen bespreek je met je praktijk. De training laat zich combineren met medische behandeling, fysiotherapie en logopedie. Hoe wij andere methoden inschatten, lees je onder FaceFormer en andere behandelingen.
Verloop
Hoe het verder gaat: herstel, restzwakte, meebewegingen
Hoe een aangezichtsverlamming zonder behandeling verloopt, laat een van de grootste observationele studies over dit onderwerp zien.
In Kopenhagen heeft de KNO-arts Erik Peitersen gedurende 25 jaar 2.570 perifere aangezichtsverlammingen gevolgd, tot de functie terug was, hoogstens een jaar lang. Er werd niet behandeld. De gegevens laten daarom zien hoe het herstel op eigen kracht verloopt5.
lieten binnen drie weken weer functie zien, bij de overigen keerde die pas na drie tot vijf maanden terug5
bereikten weer een normale mimiek5
hielden meebewegingen over, 17 % een verkorting van de spieren, een zogenoemde contractuur5
De cijfers geven moed, maar laten ook de keerzijde zien. Sommige gevolgen ontstaan pas met het herstel: groeit de zenuw terug, dan vinden niet alle vezels hun oorspronkelijke spier terug. Dan beweegt bij het lachen het oog mee, of bij het eten traant het. Deze meebewegingen heten synkinesieën.
Restzwakte
De mondhoek hangt, de glimlach blijft eenzijdig, de wang is slap.
Meebewegingen
Bij het tuiten van de lippen sluit het oog zich, bij het knipperen trekt de mondhoek.
Verkorting
De aangedane kant voelt na maanden stijf en gespannen aan.
Drinken en eten
Vloeistof loopt er opzij uit, etensresten verzamelen zich in de wang1.
Oog
Het ooglid sluit onvolledig, het oog droogt uit en heeft bescherming nodig1.
Functie in plaats van symptoom
Wat een aangezichtsverlamming met ademhaling, slikken en hoofdbalans te maken heeft
De verlamming zelf is een zaak voor de geneeskunde. Wat ze in het dagelijks leven verandert, betreft functies die de klok rond doorlopen. Er wordt vele honderden tot duizend keer per dag geslikt.
Onze aanpak draait niet om het symptoom, maar om de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans. Bij veel klachten staat volgens ons een verstoorde basisfunctie aan het begin van de keten. Bij een aangezichtsverlamming is het omgekeerd: de aandoening verstoort de functie, en het lichaam moet zich daarop instellen. Hier grijpt de training aan.
Een goed afsluitende mond is de voorwaarde om bij het slikken onderdruk in de mondholte op te bouwen en de lucht de weg door de neus te laten nemen. Bij mensen na een beroerte hing de lipkracht duidelijk samen met het slikvermogen, bij gezonde mensen niet6.
Volgens ons vormen de lippen de voorste afsluiting van een systeem waarin ademhaling, slikken en hoofdbalans samenwerken. Meer daarover in het artikel Slikken en slikstoornis.
De zenuw valt uit
Een gezichtshelft verliest spanning, de lipring wordt nog maar aan één kant aangetrokken.
De mondafsluiting wordt lek
Bij het drinken loopt er iets uit, etensresten blijven in de wang achter, de mond staat vaker open.
Het lichaam compenseert
De gezonde kant werkt harder, kaak en tong helpen bij het afdichten, de lucht neemt vaker de weg door de mond.
Het patroon wordt opgeslagen
Volgens ons slaat het zenuwstelsel de noodoplossing op als gewoonte. Die kan blijven, ook als de zenuw zich heeft hersteld.
Hier ligt volgens ons de stelknop. De zenuw repareert de training niet, maar ze kan de voorwaarden scheppen dat de spieren die nog worden aangestuurd, in hun functiepatroon ingebonden blijven. Wat ingebonden is, wordt gebruikt en behoudt zijn spanning, wat wordt omzeild, verliest die. Gebruikers met een gedeeltelijke verlamming vertellen ons over veranderingen bij de mondsluiting, bij het drinken en bij het slikken die ze niet hadden verwacht. Dat is een individuele ervaring en geen belofte.
Tuit je lippen en blaas je wangen op. Wat gebeurt er?
Stand van het onderzoek
Gezichtsoefeningen en mondvoorhofplaten: wat is onderzocht
Oefeningen voor het gezicht zijn onderzocht, zij het niet zo grondig als je zou wensen.
Het Cochrane-overzicht over fysiotherapie bij Bell’s palsy vond 12 studies met 872 deelnemers. Hoogwaardig bewijs voor een duidelijk voordeel of nadeel is er niet. Studies van lage kwaliteit wijzen erop dat op het individu afgestemde gezichtsoefeningen de functie kunnen verbeteren, vooral bij een matig ernstige en bij een langer bestaande verlamming7.
met een recente verlamming oefenden drie maanden lang. Daarna ontwikkelden duidelijk minder van hen meebewegingen dan zonder oefeningen7
namen deel aan de meest zeggingskrachtige studie over elektrostimulatie. Die bracht ten opzichte van een schijnbehandeling geen voordeel7
van hoge kwaliteit onder zeven sinds 2011 nieuw verschenen gerandomiseerde studies rapporteerden allemaal een voordeel van gezichtsoefeningen8
Spiegeltraining
27 personen met een volledige verlamming, door loting verdeeld. Wie tien maanden lang dagelijks voor de spiegel oefende om de ogen bij het bewegen van de mond even ver open te houden, ontwikkelde duidelijk minder meebewegingen9.
Mimetherapie
50 mensen met een verlamming die langer dan negen maanden bestond, oefenden drie maanden lang ontspanning, coördinatie en expressie. De symmetrie van het gezicht verbeterde ten opzichte van een wachtlijstgroep10.
Dichter bij de FaceFormer liggen onderzoeken met een mondvoorhofplaat, een schild tussen lippen en tanden waartegen de lippen werken. In Zweden trainden 30 mensen na een beroerte, van wie 24 met een centrale aangezichtsverlamming, minstens vijf tot acht weken daarmee. Hun lipkracht steeg in de mediaan van 7 naar 18,5 newton, en hun slikvermogen verbeterde11.
De auteurs vermoeden de reden minder in krachtigere lippen dan in de sensomotorische prikkeling en het aanpassingsvermogen van het zenuwstelsel11. In een andere studie veranderden lachen en lippen tuiten bij zeven mensen met een perifere verlamming nauwelijks. Ze meldden echter dat er minder vaak speeksel, drinken en eten uit liep, en zes van hen konden krachtiger zuigen12.
Uit het ontbreken van een onderzoek volgt niet dat het verband niet bestaat. Er volgt uit dat het niet is onderzocht.Geen van deze studies heeft de FaceFormer onderzocht. De onderzoeken met mondvoorhofplaten zijn klein en zonder vergelijkingsgroep, een overzichtsstudie acht meer studies nodig13. Ze ondersteunen het principe, geen apparaat. Meer onder Studies en wetenschap.
Training
Zo ziet de FaceFormer-training bij een aangezichtsverlamming eruit
Verlammingen in het mond- en gezichtsgebied horen bij de toepassingsgebieden die de oefenhandleiding van de FaceFormer noemt. De training vult de behandeling aan.
Ter achtergrond: de FaceFormer-therapie heeft haar wortels in de revalidatie. Klaus en Sabine Berndsen hebben haar ontwikkeld aan het ISST Unna, het in 1984 opgerichte Institut für Spezielle Systemische Therapie, onder meer in het werk met mensen na een beroerte en met zenuwschade in het gezicht. Wat oefeningen bij een aangezichtsverlamming kunnen bereiken en waar de grenzen liggen, plaatsen de paragrafen Studies en Grenzen in context.
Elke oefening begint met dezelfde uitgangspositie. De tongpunt ligt tegen de kleine verhoging achter de bovenste snijtanden, het uitgangspunt van de referentiepositie van de tong. De nek is gestrekt, het hoofd in balans. De FaceFormer ligt in het mondvoorhof, achter de lippen en voor de tanden.
In de basisoefening drukken de lippen de lippenwig samen, de kiezen bijten kort op elkaar, en je slikt één keer. De wig is symmetrisch gevormd. Beide mondhelften moeten zich om dezelfde vorm sluiten.
Waarom dat ook bij een verlamming zinvol kan zijn: het gevoel in het gezicht loopt via een andere zenuw, de trigeminus, en blijft bij een facialisparese in de regel behouden. Druk en vorm van de lippenwig komen dus in de hersenstam aan, ook als de spieren nog zwak reageren. Tong, gehemelte en nek leveren verdere signalen van hetzelfde verloop.
Het patroon is niet gewist, het is overschreven.Zo beschrijft ons model het. Een bewegingspatroon komt volgens ons niet terug door inzicht, maar door precieze, frequente herhaling.
Vanaf ongeveer week 3 komt de trekoefening erbij. Je trekt met duim en wijsvinger aan de lippenwig, terwijl de lippen tegenhouden, bijt op elkaar en slikt. Voor verlammingen in het gezicht noemt de oefenhandleiding naast de trek naar voren ook de richtingen naar boven, naar beneden en opzij.
Bij een eenzijdige verlamming wordt in de trekoefening in wisselende richtingen naar de gezonde kant getrokken. Richtingen en aantal sessies stem je het best af met een praktijk.
- Vanaf dag 1
Basisoefening
Drie keer per dag een paar minuten met de FaceFormer ZERO, met weinig kracht en gelijkmatig aan beide kanten.
- Vanaf ongeveer week 3
Trekoefening en nacht
Trekoefening zoals hierboven beschreven. ’s Nachts draag je de ZERO, zodra de basisoefening goed zit. Is er een slikstoornis, dan pas na overleg met de logopedie.
- Na enkele weken
Overstap op de ONE
Hij is even groot en heeft dezelfde vorm als de ZERO, alleen van steviger materiaal.
- Vanaf ongeveer week 6
Ademhalingsoefening
De ademhalingsoefening verbindt de training met rustige neusademhaling.
- Over maanden
Geduld
De oefenhandleiding rekent met zes tot twaalf maanden voordat nieuwe patronen vanzelf verlopen.
Veiligheid
Grenzen en waar je op moet letten
De training is niet invasief. Toch zijn er situaties waarin je voorzichtig moet zijn of eerst moet overleggen.
Precisie vóór kracht
Begin met de ZERO en druk niet harder dan nodig is om de wig met beide mondhelften vast te houden.
Het oog in de gaten houden
Oefen in het begin voor de spiegel. Sluit het oog zich bij het persen mee, neem dan kracht terug. Houdt dat aan, stem de training dan af met een praktijk die aangezichtsverlammingen behandelt.
De FaceFormer glijdt eruit
Dan trek je harder dan de lippen op dit moment kunnen vasthouden. Trek zachter.
Het oog beschermen
Sluit het ooglid niet volledig, dan heeft het oog eigen bescherming nodig. Daaraan verandert de training niets.
Pijn en vermoeidheid
Bij pijn onderbreek je. Spiervermoeidheid en druk op de tanden komen in het begin vaak voor: even pauzeren, dan met minder herhalingen verder.
Pas na overleg met een arts of niet aangewezen: een recente, nog niet onderzochte verlamming; acute ontstekingen in mond, keel of luchtwegen; een volledig verstopte neus; recente operaties in de mond of in het gezicht, tot de opererende praktijk toestemming geeft; een acute blokkade van het kaakgewricht met hevige pijn; degeneratieve neuromusculaire aandoeningen zoals ALS, gevorderde Parkinson of bulbaire paralyse. Een dubbelzijdige aangezichtsverlamming moet altijd grondig worden onderzocht. Kinderen onder de 4 jaar trainen alleen met deskundige begeleiding. Bij een slikstoornis, bijvoorbeeld na een beroerte, bepaalt de logopedie vooraf of en hoe je tijdens de training slikt. Met het gebruik ’s nachts begin je pas na deze toestemming.
Dagelijks leven
Met een aangezichtsverlamming in het dagelijks leven
Drinken
Kleine slokjes, het hoofd blijft rechtop. Sluit de lippen bewust om de rand van het glas, ook aan de zwakkere kant.
Eten
Kleine happen, goed kauwen. Verzamelen zich resten in de wang, dan ruimt de tong ze na het slikken op.
Lippen dicht, neus open
Lippen losjes op elkaar, tongpunt tegen het gehemelte: zo blijft de mondholte dicht, en neemt de lucht de weg door de neus. Een vaak open mond droogt uit, meer onder Droge mond.
Hoofdbalans
Balanceer het hoofd boven het lichaam, in plaats van het naar voren te schuiven. Volgens ons ontlast dat kaak en nek.
Foto’s in plaats van dagvorm
Fotografeer voor de start je gezicht in rust, bij het lachen en bij het tuiten van de lippen, en herhaal dat elke vier tot zes weken.
De app gebruiken
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen en legt je verloop vast. Alle modules vind je op de oefenpagina’s.
Vragen
Veel gevraagd
Wat is een facialisparese?
Een verlamming van de aangezichtszenuw, de nervus facialis, die de mimische spieren van één gezichtshelft beweegt. Zit de schade in de zenuw zelf, dan spreekt men van een perifere facialisparese; zit die in de hersenen, bijvoorbeeld na een beroerte, van een centrale.
Hoe lang duurt een aangezichtsverlamming?
Zeer verschillend. In een grote Kopenhaagse observatiestudie zonder behandeling keerde bij 85 % binnen drie weken functie terug, bij de overigen na drie tot vijf maanden. Is het herstel na drie maanden onvolledig, dan beveelt de richtlijn een nieuw onderzoek aan.
Hoe herken ik of het een beroerte is?
Met zekerheid herkennen kun je het zelf niet. Komen er zwakte in arm of been, spraak-, zicht- of evenwichtsstoornissen bij, bel dan het alarmnummer 112. Ook zonder andere tekenen moet een nieuwe aangezichtsverlamming nog dezelfde dag door een arts worden bekeken.
Helpen oefeningen bij een aangezichtsverlamming?
Er is weinig onderzoek, maar dat is overwegend positief. Het Cochrane-overzicht vond bewijs van lage kwaliteit dat afgestemde gezichtsoefeningen de functie kunnen verbeteren en, vroeg begonnen, meebewegingen kunnen verminderen. Elektrostimulatie leverde geen voordeel op.
Kan de FaceFormer een aangezichtsverlamming genezen?
Nee. De aandoening van de zenuw behandelt de geneeskunde, en de zenuw repareert de training niet. Ze grijpt aan bij lipsluiting, slikken en neusademhaling en kan de voorwaarden scheppen dat de spieren die nog worden aangestuurd, in hun functiepatroon ingebonden blijven. Over de FaceFormer bij aangezichtsverlamming is er geen studie.
Wanneer kan ik na een facialisparese met de training beginnen?
Als de oorzaak door een arts is onderzocht en de acute behandeling is gestart; na een operatie in het gezicht of in de mond pas met toestemming van de opererende praktijk. Je begint met de basisoefening en weinig kracht.
In welke richting trek ik bij een eenzijdige aangezichtsverlamming?
Naar de gezonde kant, zo beschrijft het oefenhandboek het. De FaceFormer blijft in het midden van de mond, en je trekt maar zo sterk als de lippen hem kunnen vasthouden. De combinatie van richtingen bepaal je het best samen met een praktijk.
Wat zijn synkinesieën, en mag ik toch trainen?
Meebewegingen na een aangezichtsverlamming, bijvoorbeeld als bij het tuiten van de lippen het oog sluit. Trainen kan toch, langzaam, met weinig kracht en voor de spiegel. Neemt de meebeweging toe, stem de training dan af met een praktijk.
Meer over dit onderwerp
Meer artikelen uit de kennisbank
Alle onderwerpen in een overzicht
Hoe verder
Bronnen
- Baugh RF, Basura GJ, Ishii LE, Schwartz SR, Drumheller CM, Burkholder R et al. (2013). Clinical practice guideline: Bell’s palsy. Otolaryngology Head and Neck Surgery 149(3 Suppl):S1-27. PMID 24189771. Bron
- Hohman MH, Hadlock TA (2014). Etiology, diagnosis, and management of facial palsy: 2000 patients at a facial nerve center. Laryngoscope 124(7):E283-E293. PMID 24431233. Bron
- Sweeney CJ, Gilden DH (2001). Ramsay Hunt syndrome. Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry 71(2):149-154. PMID 11459884. Bron
- Sullivan FM, Swan IR, Donnan PT, Morrison JM, Smith BH, McKinstry B et al. (2007). Early treatment with prednisolone or acyclovir in Bell’s palsy. New England Journal of Medicine 357(16):1598-1607. PMID 17942873. Bron
- Peitersen E (2002). Bell’s palsy: the spontaneous course of 2,500 peripheral facial nerve palsies of different etiologies. Acta Oto-Laryngologica Supplementum (549):4-30. PMID 12482166. Bron
- Hägg M, Anniko M (2010). Influence of lip force on swallowing capacity in stroke patients and in healthy subjects. Acta Oto-Laryngologica 130(11):1204-1208. PMID 20443741. Bron
- Teixeira LJ, Valbuza JS, Prado GF (2011). Physical therapy for Bell’s palsy (idiopathic facial paralysis). Cochrane Database of Systematic Reviews (12):CD006283. PMID 22161401. Bron
- Khan AJ, Szczepura A, Palmer S, Bark C, Neville C, Thomson D, Martin H, Nduka C (2022). Physical therapy for facial nerve paralysis (Bell’s palsy): An updated and extended systematic review of the evidence for facial exercise therapy. Clinical Rehabilitation 36(11):1424-1449. PMID 35787015. Bron
- Nakamura K, Toda N, Sakamaki K, Kashima K, Takeda N (2003). Biofeedback rehabilitation for prevention of synkinesis after facial palsy. Otolaryngology Head and Neck Surgery 128(4):539-543. PMID 12707658. Bron
- Beurskens CH, Heymans PG (2006). Mime therapy improves facial symmetry in people with long-term facial nerve paresis: a randomised controlled trial. Australian Journal of Physiotherapy 52(3):177-183. PMID 16942452. Bron
- Hägg M, Anniko M (2008). Lip muscle training in stroke patients with dysphagia. Acta Oto-Laryngologica 128(9):1027-1033. PMID 19086198. Bron
- Wertsén M, Stenberg M (2020). Training lip force by oral screens. Part 3: Outcome for patients with stroke and peripheral facial palsy. Clinical and Experimental Dental Research 6(3):286-295. PMID 32301276. Bron
- Fabricius J, Kothari SF, Kothari M (2021). Assessment and rehabilitation interventions for central facial palsy in patients with acquired brain injury: a systematic review. Brain Injury 35(5):511-519. PMID 33645363. Bron
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch af te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.
