Vakartikel kaakgewricht
CMD begrijpenOorzaken in plaats van symptomen
Kaakpijn, kaakknakken, tandenknarsen en vaak al de tweede of derde opbeetplaat. Hier lees je wat er achter een craniomandibulaire dysfunctie kan zitten, waarom de onderkaak een door spieren geleid systeem is en hoe de training aangrijpt bij ademhaling, slikken en hoofdbalans.
Herken je dit?
Terugkerende klachten aan de kaak?
Wat geldt voor jou?
Tik aan wat voor jou geldt.
Herken je jezelf in meerdere punten, dan loont het om verder te kijken dan het kaakgewricht: naar ademhaling, slikken en hoofdbalans. Precies daarover gaat dit artikel.
Naar de oorzakenWat je zelf kunt doenHet belangrijkste in het kort
- CMD is een verzamelnaam voor klachten in het kauwstelsel en beschrijft waar het pijn doet, niet waarom.
- De onderkaak wordt door spieren geleid, en die geleiding ontstaat volgens ons in de regel uit de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans.
- Een opbeetplaat legt de kaak van buitenaf een positie op, de training grijpt aan bij de geleiding zelf.
Video
Dr. Berndsen legt CMD uit
Das Video lädt erst nach dem Klick. Dann werden Daten an YouTube (Google) übertragen.
Het begrip
Wat is CMD?
CMD staat voor craniomandibulaire dysfunctie, letterlijk een functiestoornis tussen schedel (cranium) en onderkaak (mandibula). De term vat klachten in het kauwstelsel samen, zoals pijn in de kauwspieren en in het kaakgewricht, kaakknakken, een beperkte mondopening, tandenknarsen en klemmen. Vaak komen er hoofd- en nekpijn, oorsuizen of duizeligheid bij. In de internationale vakliteratuur heet hetzelfde gebied temporomandibulaire aandoeningen, kortweg TMD.
CMD beschrijft waar het pijn doet. Niet waarom.Belangrijk is wat de term niet doet. CMD beschrijft waar het pijn doet en wat niet meer soepel verloopt. Het verklaart niet waarom. Net als “hoofdpijn” is CMD een beschrijving en geen oorzaak. Wie bij de diagnose blijft staan, zoekt de oplossing al snel daar waar de klachten optreden, en niet daar waar ze ontstaan.
Om de samenhang te begrijpen, helpt een blik op de mechanica. De bovenkaak is vast met de schedel verbonden. Beweeglijk is alleen de onderkaak, en die rust niet op zijn gewrichten. Hij hangt in een spierophanging van kauwspier (masseter), slaapspier (temporalis), de vleugelspieren en de spieren van de mondbodem, die via het tongbeen met hals en nek verbonden zijn. Zijn positie is op elk moment het resultaat van een evenwicht tussen sluiters, openers en zwaartekracht.
Ook als je op dat moment niet kauwt, werken deze spieren. Metingen aan afzonderlijke spiervezels laten in de slaapspier bij een ontspannen kaak een aanhoudende basisactiviteit zien1. Tegelijk daalt de activiteit van de kauwspieren duidelijk zodra de tandenrijen een paar millimeter van elkaar af staan2. De onderkaak wordt dus met heel weinig inspanning in zwevende positie gehouden, de tanden raken elkaar alleen kort bij het slikken en kauwen. Hoe goed deze geleiding lukt, bepaalt of het kaakgewricht wordt ontlast of voortdurend wordt belast.
Typische CMD-symptomen
Kaakpijn
Pijn voor het oor, in de wang of bij de slaap, vaak bij het kauwen, bij het gapen of ’s ochtends na het wakker worden. De kauwspieren voelen vermoeid of verhard aan.
Kaakknakken en wrijven
Een knakken of wrijven in het kaakgewricht bij het openen en sluiten. Het ontstaat wanneer de gewrichtsschijf (discus) niet meer rustig met de gewrichtskop meebeweegt.
Beperkte mondopening
De mond gaat niet meer helemaal open, de onderkaak wijkt bij het openen naar één kant uit, of grote happen nemen gaat moeilijk.
Tandenknarsen en klemmen
Afgesleten tandranden, gevoelige tanden, spanning ’s ochtends. Bruxisme geldt bij verder gezonde mensen als gedrag dat een risicofactor kan worden, en niet als een op zichzelf staande ziekte3.
Hoofd- en nekpijn
Kaak en bovenste nek delen in de hersenstam dezelfde schakelpunten. Pijn kan daardoor tussen gezicht en nek in beide richtingen worden doorgegeven4.
Oorsuizen en duizeligheid
Het kaakgewricht ligt direct voor de gehoorgang. Oorsuizen, druk op het oor of duizeligheid worden daarom vaak met CMD in verband gebracht. Treden ze nieuw op, laat ze dan onderzoeken door een arts.
3D-film
Spieren geleiden de kaak
De animatie laat in 45 seconden zien waarom wij bij CMD eerst naar de spieren kijken en niet naar de beet. Groene lijnen staan voor een evenwichtige balans, rode voor een ongelijke trek.
Oorzaken
CMD-oorzaken: verder kijken dan het kaakgewricht
Lang gold de beet als hoofdverdachte: als de tanden niet goed op elkaar passen, zou het kaakgewricht verkeerd worden belast. Het onderzoek schetst een ander beeld.
Een systematisch overzicht vond geen klinisch relevant verband tussen beet en CMD. De auteurs raden aan dit oude denkmodel los te laten5.
De OPPERA-studie volgde mensen die aanvankelijk klachtenvrij waren. Bijkomende klachten in het mond- en gezichtsgebied en een verslechterende slaap voorspelden een latere CMD het sterkst6.
Volgens ons ligt het uitgangspunt in de regel nog daarvoor, in de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans. Die lopen de klok rond, bij elke ademhaling en bij vele honderden tot duizend slikbewegingen per dag7. Samen bepalen ze hoe tong, lippen en kauwspieren de onderkaak geleiden. Wij noemen dit samenspel het triadisch functiecircuit. Het staat aan het begin van veel causale ketens, en CMD is daarvan vaak een late, goed zichtbare schakel.
Ademhaling
Wie gewoonlijk door de mond ademt, verliest de rustige lipsluiting. De tong zakt, de onderkaak hangt lager, de spieren rond mond en wangen werken minder, en de zijdelingse geleiding van de kaak wordt zwakker. In dierproeven met een afgesloten neus hielden de dieren de onderkaak lager en ontwikkelden ze geleidelijk een ander gezicht en een andere beet8. Dat mondademhaling de ontwikkeling van kaak en gebit beïnvloedt, vat ook de recentere literatuur samen9. In een dwarsdoorsnedeonderzoek bij 945 kinderen en jongeren kwamen tekenen van CMD bij mondademers duidelijk vaker voor10. Zo’n studie laat een verband zien, over de richting zegt ze op zichzelf nog niets.
Slikken en referentiepositie van de tong
Veel mensen zoeken naar de juiste “rustpositie van de tong”. Helemaal in rust is de tong echter nooit, ze wordt voortdurend bijgestuurd, en toch begrijpt iedereen wat er bedoeld wordt. Wij spreken van de referentiepositie van de tong. De tongpunt ligt daarbij tegen het gehemelte aan een kleine verhoging achter de bovenste snijtanden, de papilla incisiva, zonder de tanden te raken. Van daaruit steunt de tong tegen het gehemelte en draagt ze de positie van de onderkaak mee. Ontbreekt deze steun of drukt de tong bij het slikken tegen de tanden, dan nemen kauwspier en slaapspier houdtaken over waarvoor ze niet gebouwd zijn. Dat herhaalt zich bij elke slik.
Hoofdbalans
Staat het hoofd voor het lichaam in plaats van erboven, bijvoorbeeld bij lang werken achter een beeldscherm, dan veranderen positie en trek van het tongbeen en daarmee de trek van de mondbodemspieren aan de onderkaak. Ook de nek werkt dan tegen het gewicht van het hoofd in. In een gerandomiseerde studie met 60 CMD-patiënten verbeterden de klachten met een houdingstraining duidelijk sterker dan met alleen gedragsadviezen, vooral bij degenen van wie het hoofd ver voor de schouders stond11.
En stress? Die speelt een rol, maar volgens ons eerder als versterker. Stress verklaart waarom klachten juist nu optreden, en treft de plek die toch al belast is.
Hoe een verstoorde functie tot CMD kan leiden
De basisfunctie raakt uit balans
Mondademhaling, een laag liggende tong, slikken met tongdruk of een hoofd dat voor het lichaam staat. Vaak begint dat in de kindertijd en blijft het lang onopgemerkt.
Spieren verliezen hun taak
Lippen, wangen en tong zijn niet meer in hun eigenlijke functie ingebonden, worden nauwelijks gebruikt en verliezen spanning. Andere spieren springen bij.
De trek aan de onderkaak wordt ongelijk
Kauwspier en slaapspier houden een basisspanning vast, de mondbodem trekt via het tongbeen anders, de zijdelingse geleiding wordt zwakker. De kaak wijkt uit.
Het kaakgewricht draagt de last
Gewricht en gewrichtsschijf worden ongelijk belast. Er ontstaan knakken, pijn, een beperkte opening, klemmen of knarsen.
De klachten breiden zich uit
Via de gemeenschappelijke schakelpunten van kaak en nek volgen hoofd- en nekpijn. Nu krijgt het beeld een naam, CMD, en toch staat het aan het eind van de keten.
Een weg zoals we die vaak horen
Anna en zes opbeetplaten
Dr. Berndsen beschrijft in zijn boek de weg van een patiënte die op 32-jarige leeftijd in zijn praktijk kwam. Haar verhaal staat voor veel mensen die met CMD bij ons komen.
twee lange orthodontische behandelingen, drie blijvende tanden getrokken
Knarsplaat, speciale opbeetplaat, uiteindelijk een snurkbeugel
CMD-behandeling met fysiotherapie en osteopathie, aan het eind een geplande kaakoperatie
- Kindertijd
Open mond
Infecties, middenoorontstekingen, operaties aan de neusamandel. Anna ademt al als baby door haar mond, later komen slissen en logopedie erbij.
- Jeugd
Beugels
Twee lange orthodontische behandelingen. Als de retainer loslaat, schuiven de snijtanden binnen een paar dagen terug.
- Begin twintig
Zes opbeetplaten
Hoofdpijn, duizeligheid, een gespannen nek. Diagnose CMD, de ene opbeetplaat na de andere. Na vier jaar voelt ze zich eerder slechter.
- Later
Snurken
Ademstops in de nacht. Een protrusiebeugel moet helpen, maar de mond gaat ’s nachts nog verder open.
- Op 32-jarige leeftijd
De terugblik
Samen met haar loopt Dr. Berndsen de weg door vanaf de eerste levensjaren. De therapie richt zich nu op ademhaling, slikken en hoofdbalans. Na zes weken merkt Anna de eerste veranderingen.
Verschillende disciplines grijpen in, maar kijken steeds naar hetzelfde fragment.Dr. Berndsen noemt dat “symptoomtherapie in variatie”. Elke afzonderlijke stap was begrijpelijk. De vraag waardoor de bevinding zelf was ontstaan, bleef open.
Anna’s verhaal is een individueel geval uit het boek “Trust the Triad”. Elk verloop is anders, een garantie op resultaten bestaat niet.
Opbeetplaat
Opbeetplaat en knarsplaat in perspectief
De meest toegepaste behandeling bij CMD is de opbeetplaat, ook knarsplaat, occlusieplaat of Michigan-splint genoemd. Die moet de tanden beschermen tegen slijtage, de kauwspieren ontspannen en het kaakgewricht ontlasten. Veel mensen met klachten ervaren in de eerste weken verlichting.
Daar komt een tweede punt bij. In zwevende positie raken de tanden elkaar niet, en juist dan kunnen de kauwspieren met de minste inspanning toe2. Een opbeetplaat legt een kunststof oppervlak tussen de tandenrijen en creëert een contact waar anders geen zou zijn. Volgens ons houdt dat de kauwspieren eerder aan het werk, dan dat het ze uit hun patroon losmaakt.
Wat de studies zeggen
Cochrane-overzicht: geen bewijs dat opbeetplaten de pijn sterker verlichten dan geen of minimale behandeling12.
Meta-analyse: kortetermijnvoordeel van de stabilisatieplaat, later gelijk met andere methoden13.
Recente Cochrane-review met ongeveer 2.800 deelnemers: de gegevens zijn onvoldoende voor een oordeel14.
Wij kijken kritisch naar opbeetplaten.De onderkaak wordt door spieren geleid, door tong, lippen, kauwspieren en nek. Een opbeetplaat legt hem van buitenaf een positie op, aan deze geleiding verandert ze niets. Precies deze geleiding stellen wij met de training in.
Als een kruk
Wie zijn been breekt, gebruikt een tijdje krukken. Die ontlasten en helpen je door het dagelijks leven. Weer lopen kun je echter pas als het bot aan elkaar gegroeid is, en dat doet niet de kruk. Zo zien wij de opbeetplaat: bij ernstige klachten kan ze op korte termijn ontlasting geven. In onze ervaring neemt dit effect echter na verloop van tijd af, en dan volgt de volgende opbeetplaat. De oorzaak daarachter bereikt ze niet. Waarom de kaak een steun nodig heeft, ligt in zijn spierbegeleiding, en precies daar grijpt de training aan.
Uit de praktijk kennen we een typisch verloop. De eerste opbeetplaat brengt verlichting, de klachten komen terug, er volgt een nieuwe opbeetplaat, daarbij fysiotherapie, osteopathie of het inslijpen van de tanden. Elk van deze maatregelen kan klachten tijdelijk verlichten. Komen dezelfde bevindingen terug, dan is dat een aanwijzing dat de omstandigheden die ze veroorzaken onveranderd doorlopen. Wij noemen dat symptoomtherapie in variatie.
Draag je een voorgeschreven opbeetplaat, dan stop je daar niet op eigen houtje mee. Overdag train je zonder beperking. Opbeetplaat en FaceFormer draag je niet tegelijk in je mond. Of de FaceFormer ’s nachts de plaats van de opbeetplaat inneemt, bespreek je met je tandartspraktijk.
Opbeetplaat en training vergeleken
Opbeetplaat
- Legt de onderkaak bij het dichtbijten van buitenaf een positie op
- Moet de tanden beschermen tegen slijtage en het kaakgewricht ontlasten
- Werkt zolang ze wordt gedragen
- Creëert tandcontact waar de tanden anders in zwevende positie zouden zijn
- Ademhaling, slikken en hoofdbalans worden niet meegeoefend
- Nut bij pijn volgens systematische overzichten onzeker aangetoond
Training
- Grijpt aan bij de spierbegeleiding van de onderkaak
- Oefent mondsluiting, neusademhaling, referentiepositie van de tong en hoofdbalans samen
- Doel zijn patronen die in het dagelijks leven vanzelf goed verlopen
- Vraagt jouw inzet, driemaal per dag een paar minuten
- ’s Nachts met de FaceFormer ZERO, zodra de basisoefening goed gaat
- Patronen veranderen over maanden, niet van de ene op de andere dag
Een voorgeschreven opbeetplaat stop je niet op eigen houtje. Opbeetplaat en FaceFormer draag je niet tegelijk. Of de FaceFormer ’s nachts haar plaats inneemt, bespreek je met je tandartspraktijk.
In het 3D-model
Vier toestanden vergeleken
Tik op een toestand. De lijnen laten zien of de onderkaak in het midden wordt geleid.
In evenwicht
De kauwspieren trekken aan beide kanten gelijkmatig, de groene lijnen laten het zien: de onderkaak ligt in het midden. De tong ligt tegen het gehemelte, de lucht stroomt door de neus.
Als het patroon uit balans raakt
Trekken de spieren ongelijk, dan verschuift de onderkaak, de lijnen lopen uiteen. Het kaakgewricht draagt de last. Daaruit kunnen klachten ontstaan.
Met opbeetplaat
De opbeetplaat zet de kaak bij het dichtbijten van buitenaf in het midden. De kauwspieren, hier rood, werken daarbij tegen de opbeetplaat in. Aan de spierbegeleiding zelf verandert ze niets.
De aanpak van de training
De training grijpt aan bij de geleiding zelf: mondsluiting, referentiepositie van de tong, neusademhaling en hoofdbalans. Doel is dat de spieren de kaak weer gelijkmatig geleiden, ook zonder aandacht.
Botox
Botox in de kauwspieren: stilgelegd is niet geleid
Bij CMD en tandenknarsen wordt inmiddels ook botulinetoxine, kortweg botox, in de kauwspier en de slaapspier gespoten. Het legt de spieren een tijdje stil. Deze spieren maken echter deel uit van een functiesysteem dat de onderkaak samen met tong, lippen en nek leidt. Aan deze geleiding verandert de injectie niets, en tijdens de stillegging leren de spieren geen nieuw patroon. Volgens ons wordt dit gevolg zelden in overweging genomen, en de functiestoornis erachter kan zo eerder vastroesten dan verdwijnen.
Ook de studies manen tot terughoudendheid. Een overzicht van 18 systematische reviews over spiergebonden CMD vond ten opzichte van placebo minder pijn, ten opzichte van standaardbehandelingen geen voordeel en bij de beweeglijkheid van de onderkaak geen verbetering. Tegelijk zagen de auteurs een hoger risico op bijwerkingen aan spier- en botweefsel en raden ze aan botox pas als laatste mogelijkheid in te zetten16.
Onze aanpak
CMD-oefeningen: de basisfuncties trainen
Als de geleiding van de onderkaak uit de basisfuncties ontstaat, ligt daar ook de aanpak. Volgens ons is de correctie van ademhaling, slikken en hoofdbalans bij CMD niet één mogelijkheid onder vele, maar de voorwaarde. Of daarna nog iets anders nodig is, wordt per geval bepaald.
Dat actief oefenen bij CMD iets kan uithalen, laat het onderzoek naar oefentherapie zien. Een meta-analyse van gerandomiseerde studies vond voor kaakoefeningen op korte termijn matige effecten op pijn en mondopening15. Veel van deze programma’s trainen de beweeglijkheid van de kaak. De FaceFormer-therapie begint een stap eerder, bij de functies die de kaak geleiden.
De FaceFormer is een trainingsapparaat van siliconen dat in het mondvoorhof (vestibulum) ligt, voor de tanden en achter de lippen. De lippen houden hem vast, de ademhaling loopt via de neus, en door de onderdruk in de mond legt de tong zich tegen het gehemelte. Zo worden mondsluiting, neusademhaling, referentiepositie van de tong en slikpatroon in één handeling geoefend. Daarbij telt niet de kracht, maar het patroon.
Het mechanisme erachter is eenvoudig. Spieren die niet meer in hun eigenlijke functie zijn ingebonden, worden nauwelijks gebruikt en verliezen hun spanning, terwijl andere bijspringen en overbelast raken. De training brengt de basisfuncties zo op orde dat ze in het dagelijks leven weer goed verlopen. Dan worden de spieren in hun eigenlijke taak gebruikt, en kan de trek aan de onderkaak weer in evenwicht komen.
Zo is de training opgebouwd
- Dag 1
Basisoefening
Module 1, driemaal per dag, met een paar herhalingen die je week na week opvoert.
- Week 3
Trekoefening en nacht
Module 2 komt erbij. ’s Nachts draag je de ZERO. Draag je ’s nachts een opbeetplaat, overleg dat dan vooraf met je tandartspraktijk.
- Week 6
Hoofdbalans-rotatie
Module 8 verbindt lippen en tong met de hoofdbalans, voor de geleiding en stabilisatie van de kaakgewrichten.
- Later
Overstap op de ONE
Voor de training overdag. ZERO en ONE zijn even groot en hebben dezelfde vorm, alleen de hardheid van het materiaal verschilt.
- 6 tot 12 maanden
Tot het vanzelf gaat
Zo lang rekent het oefenhandboek voordat de nieuwe patronen automatisch verlopen.
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, alle modules vind je op de oefenpagina’s. Wil je begeleid worden, dan vind je in het behandelaarsoverzicht praktijken die met de FaceFormer-therapie werken.
Waarom training en geen steun
Stel je voor dat je backhand bij tennis niet lukt. Niemand zou je arm spalken om de slag beter te maken. Een spalk zou de beweging in een baan kunnen dwingen zolang hij erom zit, maar je arm zou daarbij niets leren. Je traint de slag tot hij zit, en op een gegeven moment denk je er niet meer over na. Zo leert het zenuwstelsel bewegingspatronen, bij het fietsen, bij het praten en bij het slikken. Wat eenmaal als programma verankerd is, verloopt vanzelf. Voor de onderkaak geldt volgens ons hetzelfde. Zijn geleiding is een bewegingspatroon, en bewegingspatronen zijn te trainen.
CMD in het dagelijks leven: wat je zelf kunt observeren
Tanden los van elkaar
Let gedurende de dag op of je tanden elkaar raken. Behalve bij het kauwen en slikken staan ze een beetje van elkaar af, de lippen zijn gesloten. Betrap je jezelf op klemmen, maak je tanden dan los van elkaar en leg je tongpunt tegen het gehemelte.
Referentiepositie van de tong vinden
Voel met je tongpunt de kleine verhoging achter de bovenste snijtanden. Daar ligt die goed, zonder tegen de tanden te drukken. Er alleen aan denken is echter niet genoeg, de positie moet zich als patroon instellen.
Neusademhaling observeren
Adem je bij het lezen, bij het sporten en ’s nachts door je neus? Een droge mond ’s ochtends kan een aanwijzing zijn voor mondademhaling ’s nachts. De mond dichtplakken is geen oplossing, het sluit hem mechanisch en verandert het patroon niet.
Hoofdbalans achter het beeldscherm
Richt beeldscherm en stoel zo in dat je hoofd boven je lichaam blijft en niet naar voren schuift. Korte pauzes waarin je je hoofd vrij laat balanceren, halen belasting van nek en kaak.
Kauwspieren pauzes gunnen
Urenlang kauwgom kauwen houdt de kauwspieren zonder pauze aan het werk. In een kleine observatie zonder vergelijkingsgroep ging het 26 van 30 jongeren met chronische hoofdpijn na een maand zonder kauwgom beter, alle 20 die weer begonnen, hadden na enkele dagen opnieuw klachten17. Kauw zo mogelijk aan beide kanten en geef de kaak tijd om terug te vinden in de zwevende ruststand.
Oude gewoonten afleren
Duimzuigen, nagelbijten, lipbijten of het naar binnen trekken van de lippen oefenen lippen, tong en kauwspieren in precies het patroon dat je met de training wilt vervangen. Zolang ze blijven, werken ze volgens ons tegen de training in, en oude verlopen komen gemakkelijker terug. Let erop wanneer ze optreden, en zet er lipsluiting en referentiepositie van de tong voor in de plaats.
Voorzichtig beginnen
In het begin kan de training in de kauwspieren aanvoelen als spierpijn. Verminder dan de herhalingen in de app en bouw langzamer op, kracht is niet het doel. Doet het na de nacht pijn, pauzeer dan het gebruik ’s nachts en train overdag verder.
Wanneer je snel naar de praktijk gaat
Gaat de mond plotseling nauwelijks nog open of niet meer dicht, na een ongeval, bij zwelling of koorts, laat dat dan bekijken door een tandarts of arts.
Conclusie
Het belangrijkste over CMD
De geleiding van de kaak ontstaat uit ademhaling, slikken en hoofdbalans.CMD beschrijft klachten in het kauwstelsel, het verklaart ze niet. De onderkaak wordt door spieren geleid, en die geleiding ontstaat uit ademhaling, slikken en hoofdbalans. Volgens ons ligt daar in de regel het uitgangspunt, en daar grijpt de training aan. Een opbeetplaat legt de kaak een positie op, aan zijn geleiding verandert ze niets. Meer over de basis vind je onder Hoe werkt de FaceFormer-therapie?.
Vragen
Veel gevraagd
Wat is CMD (craniomandibulaire dysfunctie)?
CMD is een verzamelnaam voor klachten in het kauwstelsel, dus in de kauwspieren, het kaakgewricht en het tandcontact. De term beschrijft waar de klachten optreden, maar verklaart niet hun oorzaak. Internationaal spreekt men van temporomandibulaire aandoeningen (TMD).
Welke symptomen zijn typisch voor CMD?
Typisch zijn kaakpijn, kaakknakken of wrijven in het kaakgewricht, een beperkte mondopening, tandenknarsen en klemmen en vermoeide kauwspieren ’s ochtends. Vaak komen er hoofd- en nekpijn bij, soms oorsuizen, druk op het oor of duizeligheid. Nieuw optredend oorsuizen of duizeligheid moet je laten onderzoeken door een arts.
Wat zijn de oorzaken van CMD?
De beet speelt volgens systematische overzichten een veel kleinere rol dan lang werd aangenomen. Volgens ons ligt het uitgangspunt in de regel in de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans. Die bepalen hoe tong, lippen en kauwspieren de onderkaak geleiden. Stress werkt eerder als versterker.
Helpt een opbeetplaat bij CMD?
Veel mensen ervaren met een opbeetplaat aanvankelijk verlichting. De studies tonen hooguit een kortetermijnvoordeel, en systematische overzichten, waaronder een Cochrane-review, beoordelen de gegevens als onzeker. Wij staan kritisch tegenover opbeetplaten, omdat ze de onderkaak van buitenaf een positie opleggen, zonder iets aan zijn musculaire geleiding te veranderen.
Is botox in de kauwspieren bij CMD zinvol?
Botox legt kauwspieren een tijdje stil en kan pijn dempen. Aan de geleiding van de onderkaak verandert het niets, en de spieren leren tijdens de stillegging geen nieuw patroon. Een overzicht van 18 systematische reviews vond geen voordeel ten opzichte van standaardbehandelingen en een hoger risico op bijwerkingen aan spier- en botweefsel, de auteurs zien botox als laatste mogelijkheid. Volgens ons grijpt het aan op het verkeerde eind van de keten.
Kan ik FaceFormer en een knarsplaat combineren?
Overdag train je zonder beperking met de FaceFormer. Opbeetplaat en FaceFormer draag je niet tegelijk in je mond. Of de FaceFormer ZERO ’s nachts de plaats van de opbeetplaat inneemt, bespreek je met je tandartspraktijk.
Welke oefeningen zijn er bij CMD?
De FaceFormer-therapie heeft geen eigen speciale CMD-oefening. Je begint met de basisoefening driemaal per dag, vanaf ongeveer de derde week komen de trekoefening en het gebruik ’s nachts erbij, vanaf ongeveer de zesde week de hoofdbalansrotatie, die wordt ingezet voor de geleiding en stabilisatie van de kaakgewrichten. De gratis app begeleidt de basisoefeningen.
Is kaakknakken gevaarlijk?
Knakken laat zien dat de gewrichtsschijf niet meer rustig met de gewrichtskop meebeweegt. Zonder pijn en bij een vrije mondopening is dat geen reden tot zorg, wel een aanwijzing voor een ongelijke geleiding. Gaat de mond plotseling nauwelijks nog open of niet meer dicht, laat dat dan op korte termijn door een tandarts bekijken.
Hoe lang duurt de training bij CMD?
Dat hangt af van de uitgangssituatie. Patronen die zich over jaren hebben ingesleten, veranderen over maanden. Tot de nieuwe patronen automatisch verlopen, rekent het oefenhandboek met zes tot twaalf maanden. Hoe je klachten zich in die tijd ontwikkelen, is in het individuele geval niet te voorspellen.
Beschermt een opbeetplaat de tanden bij tandenknarsen (bruxisme)?
Ja, die bescherming biedt ze. Bij knarsen en klemmen wrijft dan niet meer tandglazuur op tandglazuur, maar op kunststof. Dat beschermt het harde tandweefsel tegen slijtage. Aan het patroon waaruit knarsen en klemmen ontstaan, verandert de opbeetplaat echter niets. Daarom zien wij haar als kruk: ze beschermt de tanden, de musculaire geleiding van de onderkaak bereikt ze niet.
Betekent dat: nooit meer een opbeetplaat?
Onze video over CMD heeft de titel “Nie wieder Schiene?” (“Nooit meer een opbeetplaat?”), en het vraagteken is serieus bedoeld. Een opbeetplaat legt de kaak van buitenaf een positie op, volgens ons is ze een kruk. Doel van de training is dat de onderkaak weer musculair wordt geleid en de opbeetplaat na verloop van tijd overbodig kan worden. Of en wanneer dat bij jou lukt, is niet te voorspellen, de weg daarheen ga je stap voor stap met je tandartspraktijk.
Kan een verstoorde kaakgeleiding ook samenhangen met rug- of kniepijn?
Volgens ons kunnen beide schakels van dezelfde causale keten zijn. De hoofdbalans bepaalt via tongbeen en mondbodemspieren mee hoe de onderkaak wordt geleid, en tegelijk hoe nek en wervelkolom het hoofd dragen. Staat het hoofd blijvend vóór het lichaam, dan moet de houding zich aanpassen. Of zo’n keten zich tot in de knieën voortzet, is niet aangetoond en is in het individuele geval niet in het algemeen te zeggen.
Meer over dit onderwerp
Meer artikelen uit de kennisbank
Alle onderwerpen in een overzicht
Ervaringen met dit onderwerp
Hoe verder
Bronnen
- Yilmaz G, Uginčius P, Sebik O, Türker KS (2015). Tonic activity of the human temporalis muscle at mandibular rest position. Archives of Oral Biology 60(11):1645-1649. PMID 26351747. Bron
- Michelotti A, Farella M, Vollaro S, Martina R (1997). Mandibular rest position and electrical activity of the masticatory muscles. Journal of Prosthetic Dentistry 78(1):48-53. PMID 9237146. Bron
- Lobbezoo F, Ahlberg J, Raphael KG et al. (2018). International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. Journal of Oral Rehabilitation 45(11):837-844. PMID 29926505. Bron
- Biondi DM (2005). Cervicogenic headache: a review of diagnostic and treatment strategies. Journal of the American Osteopathic Association 105(4 Suppl 2):16S-22S. PMID 15928349. Bron
- Manfredini D, Lombardo L, Siciliani G (2017). Temporomandibular disorders and dental occlusion. A systematic review of association studies: end of an era? Journal of Oral Rehabilitation 44(11):908-923. PMID 28600812. Bron
- Slade GD, Ohrbach R, Greenspan JD et al. (2016). Painful Temporomandibular Disorder: Decade of Discovery from OPPERA Studies. Journal of Dental Research 95(10):1084-1092. PMID 27339423. Bron
- Lear CS, Flanagan JB, Moorrees CF (1965). The frequency of deglutition in man. Archives of Oral Biology 10:83-100. PMID 14262163. Bron
- Harvold EP, Tomer BS, Vargervik K, Chierici G (1981). Primate experiments on oral respiration. American Journal of Orthodontics 79(4):359-372. PMID 6939331. Bron
- Lin L, Zhao T, Qin D, Hua F, He H (2022). The impact of mouth breathing on dentofacial development: A concise review. Frontiers in Public Health 10:929165. PMID 36159237. Bron
- Alpaydin MT, Alpaydin T, Torul D (2024). Do symptoms and signs of temporomandibular disorders have an association with breathing pattern: a cross-sectional study on Turkish children and adolescents. BMC Oral Health 24:721. PMID 38914975. Bron
- Wright EF, Domenech MA, Fischer JR (2000). Usefulness of posture training for patients with temporomandibular disorders. Journal of the American Dental Association 131(2):202-210. PMID 10680388. Bron
- Riley P, Glenny AM, Worthington HV et al. (2020). Oral splints for temporomandibular disorder or bruxism: a systematic review. British Dental Journal 228(3):191-197. PMID 32060462. Bron
- Kuzmanovic Pficer J, Dodic S, Lazic V et al. (2017). Occlusal stabilization splint for patients with temporomandibular disorders: Meta-analysis of short and long term effects. PLoS One 12(2):e0171296. PMID 28166255. Bron
- Singh BP, Singh N, Jayaraman S et al. (2024). Occlusal interventions for managing temporomandibular disorders. Cochrane Database of Systematic Reviews 9:CD012850. PMID 39282765. Bron
- Dickerson SM, Weaver JM, Boyson AN et al. (2017). The effectiveness of exercise therapy for temporomandibular dysfunction: a systematic review and meta-analysis. Clinical Rehabilitation 31(8):1039-1048. PMID 27697824. Bron
- De la Torre Canales G, Câmara-Souza MB, Ernberg M, Al-Moraissi EA, Grigoriadis A, Poluha RL, Christidis M, Jasim H, Lövgren A, Christidis N (2024). Botulinum Toxin-A for the Treatment of Myogenous Temporomandibular Disorders: An Umbrella Review of Systematic Reviews. Drugs 84(7):779-809. PMID 38900335. Bron
- Watemberg N, Matar M, Har-Gil M, Mahajnah M (2014). The influence of excessive chewing gum use on headache frequency and severity among adolescents. Pediatric Neurology 50(1):69-72. PMID 24188910. Bron
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch af te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.
