Vakartikel slaap en stofwisseling
Diabetes, slaap en ademhalingWat de nacht met de bloedsuiker te maken heeft
Bloedsuiker wordt niet alleen overdag geregeld, maar ook ’s nachts. Hier lees je wat studies laten zien over slaaptekort, slaapapneu en diabetes, wat de behandeling van slaapapneu aan de bloedsuiker verandert en waarom ademhaling, slikken en hoofdbalans volgens ons tot de knoppen horen waaraan je kunt draaien voor een rustige nacht.
Herken je dit?
Is je bloedsuiker een aandachtspunt, en zijn je nachten onrustig?
Wat geldt voor jou?
Tik aan wat voor jou geldt.
Als meerdere punten kloppen, loont het om naar je nachten te kijken. Slaap en ademhaling tijdens de slaap hangen nauwer samen met de suikerstofwisseling dan veel mensen denken. De behandeling van diabetes blijft een zaak van je arts of praktijk. Wat je zelf in handen hebt, is het patroon waarmee je ademt, slikt en je hoofd draagt.
Slaapapneu en diabetesWat onderzocht is en wat nietHet belangrijkste in het kort
- Slaaptekort en een verstoorde diepe slaap verminderen in studies de insulinegevoeligheid van gezonde mensen, al na een paar nachten.
- Obstructieve slaapapneu en diabetes type 2 komen vaak samen voor. Of de CPAP-behandeling de langetermijnsuiker verlaagt, is volgens de grote studies nog open.
- Volgens ons begint de keten van een onrustige nacht in de regel bij de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans. Een stabiele basis van deze functies is bij elke stofwisselingsziekte de beste uitgangssituatie. Voor de bloedsuiker zelf is de training niet onderzocht, en ze vervangt de behandeling van de diabetes niet.
Video
Diabetes: wat beweging, zuurstof en ademhaling met de stofwisseling te maken hebben
Das Video lädt erst nach dem Klick. Dann werden Daten an YouTube (Google) übertragen.
Grondslagen
Diabetes in het kort: insuline, suiker en de cellen
Voordat het over slaap en ademhaling gaat, loont het om kort te kijken naar wat er bij diabetes in de stofwisseling uit balans raakt.
Elke cel haalt energie uit druivensuiker, glucose. Om vanuit het bloed in spier-, lever- en vetcellen te komen, is het hormoon insuline uit de alvleesklier nodig. Bij diabetes mellitus, in de volksmond suikerziekte, blijft er te veel suiker in het bloed. Op den duur belast dat bloedvaten, zenuwen, ogen en nieren.
Dit artikel gaat over diabetes type 2. Die ontwikkelt zich langzaam, en veel factoren spelen mee: voeding, beweging, lichaamsgewicht, leeftijd en aanleg.
Eén factor wordt daarbij vaak over het hoofd gezien: de slaap. Of je ’s nachts rustig en diep slaapt of dat je adem herhaaldelijk stokt, laat sporen na in de stofwisseling. Die sporen zijn meetbaar.
Slaap en stofwisseling
Slaap en bloedsuiker: de nacht werkt mee
Slaap is geen pauze voor de stofwisseling. In de diepe slaap stelt het lichaam hormonen en zenuwstelsel opnieuw af, en dat geldt ook voor de omgang met suiker.
Aan de Universiteit van Chicago mochten elf gezonde jonge mannen zes nachten lang slechts vier uur in bed doorbrengen. Daarna verwerkten ze suiker slechter dan na zes nachten met ruim voldoende slaap. Het stresshormoon cortisol was ’s avonds hoger, en de sympathicus, het activerende deel van het zenuwstelsel, werkte sterker1.
met telkens vier uur in bed waren genoeg om de suikerverwerking van jonge, gezonde mannen meetbaar te verslechteren1
minder slaap, en toch daalde de insulinegevoeligheid duidelijk toen gericht alleen de diepe slaap werd verstoord2
op latere diabetes type 2 hadden mensen met doorslaapproblemen in een analyse van 10 studies met 107.756 personen3
De tweede tegel komt uit een bijzonder nauwkeurig experiment. Dezelfde onderzoeksgroep verstoorde bij gezonde volwassenen ’s nachts gericht de diepe slaap, zonder de slaapduur te verkorten. De insulinegevoeligheid daalde, en wel sterker naarmate er meer diepe slaap verloren ging2.
Het gaat er dus niet alleen om hoe lang je slaapt, maar ook hoe ongestoord.
De bloedsuiker wordt ook ’s nachts geregeld.Wie over de stofwisseling praat, zou daarom moeten vragen naar de slaap en naar de ademhaling tijdens de slaap.
Slaapapneu
Diabetes en slaapapneu: vaak een duo
Een van de meest voorkomende oorzaken van gefragmenteerde slaap is obstructieve slaapapneu. Daarbij valt de keel tijdens de slaap herhaaldelijk dicht, en stokt de adem.
Bij obstructieve slaapapneu vernauwt de bovenste luchtweg zich tijdens de slaap zo ver dat de luchtstroom een paar seconden afneemt of stopt. De hersenen reageren met een korte wekreactie, de ademhaling komt weer op gang, vaak met een luide snurk. Dat kan zich vele keren per uur herhalen zonder dat je het merkt. Hoe het zover komt, legt ons artikel over snurken en slaapapneu.
van 306 mensen met overgewicht en diabetes type 2 hadden in een Amerikaanse studie slaapapneu, gemeten tijdens de slaap. Bij ruim de helft was die matig of ernstig4
op nieuwe diabetes type 2 hadden mensen met matige tot ernstige slaapapneu in een analyse van zes langetermijnstudies5
Het verband loopt vermoedelijk in beide richtingen. Slaapapneu kan de suikerstofwisseling belasten. Omgekeerd kan een langer bestaande diabetes zenuwen beschadigen, ook zenuwen die de ademhaling en de reflexen in de keel aansturen, en zo verstoorde ademhaling tijdens de slaap in de hand werken6. De Internationale Diabetes Federatie raadt vakmensen daarom aan om bij de ene aandoening altijd aan de andere te denken7.
Heb je diabetes en snurk je luid, of heeft iemand ademstops bij je opgemerkt, bespreek dat dan met je arts. Een meting tijdens de slaap, thuis of in een slaaplaboratorium, laat zien of er sprake is van slaapapneu en hoe ernstig die is.
Verklaringsmodel
Wat er bij ademstops in het lichaam gebeurt
Hoe kan een verstoring in de keel invloed hebben op de bloedsuiker? Het onderzoek beschrijft vooral twee wegen: het periodieke zuurstoftekort en de gefragmenteerde slaap.
De luchtweg wordt nauw
Tijdens de slaap geeft de keel mee, de luchtstroom neemt af of stopt.
Het zuurstofgehalte daalt
De zuurstofverzadiging in het bloed daalt, het koolstofdioxide stijgt.
Het brein slaat alarm
Een korte wekreactie opent de luchtweg weer. De diepe slaap wordt onderbroken.
Het stresssysteem slaat aan
Hartslag, bloeddruk en de activerende sympathicus stijgen, nacht na nacht, vele keren.
De stofwisseling reageert
De cellen reageren slechter op insuline, de suiker blijft langer in het bloed.
De tweede en vierde stap heeft een onderzoeksgroep aan de Johns Hopkins University in het laboratorium nagebootst. Dertien gezonde vrijwilligers ademden in wakkere toestand vijf uur lang lucht in met periodiek verlaagde zuurstof. Daarna was hun insulinegevoeligheid lager dan op een vergelijkingsdag, en de hartslagvariabiliteit liet een overwicht van de sympathicus zien8.
Zoals een nachtdienst met voortdurend alarm
Stel je een nachtdienst voor waarin om de paar minuten een alarm afgaat. Elke keer spring je op, je hart gaat tekeer, dan ga je weer liggen. ’s Ochtends heb je weliswaar in bed gelegen, maar uitgerust ben je niet. Zo ongeveer beleeft het lichaam een nacht met veel ademstops, en de stofwisseling werkt de volgende dag onder stressomstandigheden.
Daarmee is niet gezegd dat slaapapneu diabetes veroorzaakt. Voeding, gewicht, beweging en aanleg blijven de grote factoren. Maar de nacht wordt vaak over het hoofd gezien.
Stand van het onderzoek
CPAP en bloedsuiker: wat de studies laten zien
Als slaapapneu de stofwisseling belast, zou de behandeling ervan de bloedsuiker moeten verbeteren. Zo eenvoudig is het niet helemaal.
De CPAP-therapie houdt de keel tijdens de slaap met lichte overdruk via een masker open. Ze is de standaard bij matige en ernstige slaapapneu en voorkomt de ademstops betrouwbaar zolang het apparaat wordt gedragen. Of ze ook de langetermijnsuiker verlaagt, werd in 2016 in twee gerandomiseerde studies onderzocht.
Internationale studie, 298 personen
- Diabetes type 2, relatief goed ingesteld, slaapapneu nieuw ontdekt
- Zes maanden CPAP of gebruikelijke zorg
- Geen verschil in de langetermijnsuiker HbA1c, ook niet bij regelmatig gebruik9
- Minder vermoeidheid overdag, meer kwaliteit van leven
Spaanse studie, 50 personen
- Diabetes type 2, niet optimaal ingesteld, slaapapneu
- Zes maanden CPAP of geen CPAP, diabetesmedicatie ongewijzigd
- De HbA1c daalde in de CPAP-groep sterker dan in de controlegroep10
- Insulineresistentie en ontstekingswaarden verbeterden
Een overzichtsartikel uit Chicago noemt de resultaten over de bloedsuiker tegenstrijdig en ziet een reden daarvoor in hoe regelmatig het apparaat daadwerkelijk wordt gedragen6. Volgens ons komt daar een tweede punt bij. CPAP ondersteunt de luchtweg van buitenaf, zolang het masker op zit. Het patroon waardoor de keel tijdens de slaap dichtvalt, verandert het niet.
Het beeld van de kruk
Een kruk ontlast een gewond been en is in die tijd belangrijk. Genezen moet het bot zelf. Zo zien wij CPAP en andere hulpmiddelen. Ze nemen het lichaam werk uit handen zolang ze worden gedragen. De aansturing van de luchtweg trainen ze niet.
Draag je een CPAP-apparaat of een beugel tegen slaapapneu, stop daar dan nooit op eigen houtje mee. Of en wanneer er iets aan de behandeling kan veranderen, beslist je slaapspecialist aan de hand van een controlemeting. De training van de basisfuncties laat zich combineren met de lopende behandeling.
Functie in plaats van symptoom
Waar de keten begint: ademhaling, slikken en hoofdbalans
Slaapapneu en snurken staan aan het einde van een keten. Volgens ons begint die in de regel bij de basisfuncties, lang voordat de eerste ademstops optreden.
Ademhaling
Bij losjes gesloten lippen en neusademhaling ontstaat in de mondholte een lichte onderdruk die de tong tegen het gehemelte houdt. Wie door de mond ademt, verliest dat houvast, en de onderkaak zakt tijdens de slaap makkelijker naar achteren.
Slikken
Vele honderden tot duizend keer per dag legt de tong zich bij het slikken tegen het gehemelte. Elke slik bindt tong, zachte gehemelte en keelholte in één verloop samen. Het vertrekpunt vormt de referentiepositie van de tong.
Hoofdbalans
Balanceert het hoofd boven het lichaam, dan blijft de ruimte in de keel wijd. Schuift het naar voren, dan veranderen volgens ons spanning en wijdte van de bovenste luchtwegen.
Deze drie functies werken niet los van elkaar, maar als één patroon, dat we het triadisch functiecircuit noemen. Wijkt het af van de referentieordening, bijvoorbeeld door mondademhaling, een laag liggende tong of een naar voren verplaatst hoofd, dan compenseert het lichaam. Het zenuwstelsel slaat die compensatie op als voorkeurspatroon.
Spieren die niet bij hun functie worden betrokken, worden niet gebruikt en verliezen spanning. In de keel betekent dat volgens ons dat het weefsel tijdens de slaap makkelijker meegeeft.
Het patroon wijkt af
Mondademhaling, laag liggende tong, verstoorde hoofdbalans, vaak al sinds de kindertijd.
Het lichaam compenseert
Het zenuwstelsel slaat de compensatie op, die verloopt automatisch.
Het weefsel verandert
De keel verliest spanning en wordt tijdens de slaap nauwer.
Er ontstaan klachten
Snurken, ademstops, onrustige nachten. Wanneer en hoe sterk hangt af van omvang, duur en leeftijd.
Daarbij komt een tweede weg. Neusademhaling brengt stikstofmonoxide uit de bijholten in de ademlucht13. Bij diabetes is de beschikbaarheid van deze signaalstof aan de vaatwand vaak verminderd. Als je deze logica volgt, ligt de conclusie voor de hand dat de ademvorm voor de stofwisseling niet onverschillig is. Voor de bloedsuiker is dat niet onderzocht, plausibel en toetsbaar is het volgens ons wel.
Volgens het model van Dr. Berndsen is er een derde weg via de nervus vagus. Die verbindt de schakelpunten voor ademhaling en slikken in de hersenstam met maag, darm en alvleesklier, en al bij het eten zet hij via deze weg een eerste insulineafgifte in gang. Of een geordend slikpatroon daardoor de suikerstofwisseling mee bepaalt, is niet onderzocht. Het is een model, geen vervanging voor diabetesmedicatie, en aan je voorgeschreven diabetestherapie verandert het niets.
Plaatsbepaling
De basisfuncties als knop om aan te draaien voor de nacht
Wat betekent dat voor mensen met diabetes? Het betekent niet dat een training diabetes behandelt. Het betekent dat de nacht een factor is waaraan je zelf kunt werken.
Ons verklaringsmodel verbindt twee schakels. De eerste is goed onderbouwd: verstoorde slaap en ademstops belasten de suikerstofwisseling. De tweede is onze benadering: een stabiel patroon van ademhaling, slikken en hoofdbalans is volgens ons de voorwaarde voor een luchtweg die tijdens de slaap open blijft. Of beide schakels samen de bloedsuiker veranderen, heeft niemand onderzocht.
met 120 volwassenen werden door onderzoekers uit Stanford geanalyseerd over myofunctionele therapie bij slaapapneu, dus over oefeningen voor tong, gehemelte en keel11
bedroeg gemiddeld de afname van het aantal ademstops per uur bij de volwassenen in deze studies; snurken en vermoeidheid overdag namen af11
Deze studies onderzoeken niet de FaceFormer, maar andere oefenprogramma’s, en ze meten geen bloedsuiker. Ze laten wel zien dat de spanning van de bovenste luchtwegen door actieve training te beïnvloeden is. De auteurs zien de oefeningen als aanvulling op andere behandelingen11, en zo zien ook wij de training.
Welke uitspraak past bij dit artikel?
Eerlijk over bewijs
Wat onderzocht is en wat niet
Bij een aandoening als diabetes telt duidelijkheid over wat je weet en wat je alleen vermoedt.
Goed onderbouwd
- Slaaptekort en verstoorde diepe slaap verminderen de insulinegevoeligheid
- Slaapapneu komt vaak voor bij diabetes type 2
- Periodiek zuurstoftekort belast de suikerstofwisseling
- Oefeningen voor de bovenste luchtwegen kunnen ademstops verminderen
Niet onderzocht
- Of de FaceFormer-training de bloedsuiker of de HbA1c verandert
- Of neusademhaling via stikstofmonoxide de suikerstofwisseling beïnvloedt
- Of ze de behoefte aan diabetesmedicatie beïnvloedt
- Of ze bij mensen met diabetes ademstops vermindert
- Hoe groot een mogelijk effect via de slaap zou zijn
Uit het ontbreken van onderzoek volgt niet dat het verband niet bestaat. Er volgt uit dat het niet getoetst is.Daarom leggen wij bij de bloedsuiker ons model uit en zeggen we open waar het nog niet getoetst is.
De diabetes behandelt je praktijk, de training vervangt geen therapie. Volgens ons is een stabiele basis van ademhaling, slikken en hoofdbalans bij elke stofwisselingsziekte de beste uitgangssituatie, omdat slaap, luchtweg en stressregulatie erop voortbouwen. Voor de bloedsuiker zelf is er geen onderzoek, voor de slaap als stelknop zijn er de studies hierboven. Verhalen van afzonderlijke gebruikers over veranderde bloedsuikerwaarden zijn losse observaties, niet systematisch vastgelegd.
Gebruik je insuline of tabletten die de bloedsuiker verlagen, verander de dosis dan nooit op eigen houtje. Elke verandering in je dagelijks leven, zoals meer beweging of anders slapen, kan je waarden verschuiven. Bespreek veranderingen met je arts of je diabetesteam. Wat de onderzoeksliteratuur over de FaceFormer als geheel oplevert, vind je op onze pagina Studies en wetenschap.
Training
Het patroon trainen: ademhaling, slikken en hoofdbalans
Een ademhalingspatroon verandert niet door een voornemen. Het is een opgeslagen proces, en dat verandert door herhaling.
Bij de FaceFormer-training ligt de FaceFormer in het mondvoorhof (vestibulum), achter de lippen en vóór de tanden. Bij de basisoefening sluit je de lippen om de lippenwig, de tongpunt ligt tegen de kleine verhoging achter de bovenste snijtanden, het hoofd is rechtop gebalanceerd. Je bijt kort dicht en slikt. Lipsluiting, neusademhaling, referentiepositie van de tong, slikbeweging en hoofdbalans oefen je zo in één proces.
Vanaf ongeveer week 6 komt de ademhalingsoefening erbij. Je ademt ongeveer zes seconden door de neus in, houdt even stil, bijt dicht en slikt, en ademt dan zes seconden lang uit.
Langzame, rustige neusademhaling spreekt het kalmerende deel van het zenuwstelsel aan. Meer daarover legt ons artikel over de nervus vagus uit. De ademhalingspauze verleng je in kleine stappen, alleen zo ver als het prettig is.
- Vanaf dag 1
Basisoefening
Drie keer per dag een paar minuten met de FaceFormer ZERO, het aantal herhalingen bouw je week na week op.
- Na 2 tot 3 weken
De nacht komt erbij
Zit de basisoefening goed, dan draag je de ZERO ook ’s nachts, als aanvulling op de training overdag, niet als vervanging.
- Na enkele weken
Overstap op de ONE
Overdag train je met de FaceFormer ONE. Die is even groot en heeft dezelfde vorm als de ZERO, alleen van steviger materiaal.
- Vanaf ongeveer week 6
Ademhalingsoefening
De ademhalingsoefening verbindt de training met rustige neusademhaling en ademhalingspauzes die na verloop van tijd langer worden.
- Over 6 tot 12 maanden
Het patroon verloopt vanzelf
Tot de nieuwe processen zonder nadenken verlopen, ook tijdens de slaap, rekent de oefenhandleiding op zes tot twaalf maanden; daarna volgt een onderhoudstraining.
De gratis FaceFormer-app begeleidt je bij de basisoefeningen, alle modules vind je op de oefenpagina’s. Alleen ’s nachts dragen is niet genoeg: de FaceFormer is een trainingsapparaat en geen passieve steun.
Veiligheid
Grenzen en veiligheid: wanneer je vooraf overlegt
De FaceFormer is een niet-invasief medisch hulpmiddel van klasse I van medische siliconen. Sommige situaties vragen toch om geduld of om overleg vooraf.
Slaapapneu
Bij vastgestelde obstructieve slaapapneu train je naast de medische behandeling, niet in plaats daarvan.
Acute ontsteking
Ontstekingen in mond, keel of luchtwegen en een volledig verstopte neus eerst laten wegtrekken.
Recente operatie
Na ingrepen in de mond en bij een acute blokkade van het kaakgewricht met hevige pijn pas na overleg.
Neuromusculaire aandoening
Bij degeneratieve aandoeningen zoals ALS, gevorderde ziekte van Parkinson of bulbaire paralyse alleen na overleg met een arts.
In het begin melden veel gebruikers spiervermoeidheid, druk op de tanden of, na lange tijd mondademhaling, geïrriteerde slijmvliezen. ’s Nachts valt het apparaat er in het begin vaker uit. Neem dan even pauze en ga verder met minder herhalingen of met de zachtere ZERO.
De training vervangt noch de behandeling van diabetes, noch de behandeling van slaapapneu. Voorgeschreven medicijnen, insuline, CPAP of een beugel stop je nooit op eigen houtje. Hoe de training te combineren is met andere therapieën, beschrijft de pagina FaceFormer en andere behandelingen.
Dagelijks leven
Wat je zelf voor slaap en stofwisseling kunt doen
De best onderbouwde hefboom bij diabetes type 2 ligt in het dagelijks leven.
minder nieuwe gevallen van diabetes waren er in een grote Amerikaanse studie met 3.234 mensen met verhoogde suikerwaarden, als ze gewicht verloren en minstens 150 minuten per week bewogen12
Beweging eerst
Regelmatige beweging verbetert de insulinegevoeligheid. Stevig wandelen telt al mee, het liefst verdeeld over de week.
Genoeg slaap inplannen
Geef je slaap vaste tijden en genoeg uren. Studies laten zien dat zowel korte als verstoorde slaap samengaat met een hoger risico op diabetes.
Snurken serieus nemen
Luid snurken en waargenomen ademstops zijn een reden om een meting tijdens de slaap te bespreken, juist bij diabetes.
Lippen dicht, neus open
De lippen liggen losjes op elkaar, de tongpunt op het referentiepunt. Zo blijft de mondruimte afgesloten, en neemt de lucht vanzelf de weg door de neus.
Geen mondtape
De mond ’s nachts dichtplakken raden we niet aan. Tape sluit de lippen mechanisch, het patroon verandert het niet. Meer daarover in het artikel over mouth taping.
Voorgeschreven behandeling voortzetten
Medicijnen, insuline en CPAP blijven zoals voorgeschreven. Veranderingen bespreek je met je arts of praktijk.
Vragen
Veel gevraagd
Hangen diabetes en slaapapneu samen?
Ja, ze komen vaak samen voor. In een Amerikaanse studie had meer dan 86 % van de mensen met overgewicht en diabetes type 2 slaapapneu. Langetermijnstudies laten bovendien zien dat een matige tot ernstige slaapapneu samengaat met een hoger risico om later diabetes type 2 te krijgen. Het verband loopt vermoedelijk in beide richtingen.
Kan slaaptekort de bloedsuiker verhogen?
In studies verslechterde al één week met vier uur slaap per nacht de suikerverwerking van gezonde jonge mannen. Ook wie even lang slaapt maar nauwelijks diepe slaap krijgt, reageert slechter op insuline. Hoe sterk dat in jouw geval doorwerkt op je waarden, hangt van veel andere factoren af.
Verlaagt CPAP de bloedsuiker?
De resultaten zijn tegenstrijdig. Een grote internationale studie vond na zes maanden geen verschil in de langetermijnsuiker, een kleinere Spaanse studie bij minder goed ingestelde personen daarentegen wel. CPAP blijft de standaard bij matige en ernstige slaapapneu, omdat het de ademstops betrouwbaar voorkomt zolang het wordt gedragen.
Helpt de FaceFormer-training bij diabetes?
De diabetes behandelt je praktijk, de training vervangt geen therapie. Volgens ons is een stabiele basis van ademhaling, slikken en hoofdbalans bij elke stofwisselingsziekte de beste uitgangssituatie, omdat slaap, luchtweg en stressregulatie erop voortbouwen. Voor de bloedsuiker zelf is er geen onderzoek. Dat verstoorde slaap de suikerstofwisseling belast en dat de bovenste luchtwegen te trainen zijn, tonen studies daarentegen wel.
Mag ik met diabetes de FaceFormer gebruiken?
Diabetes op zich is geen reden om niet te trainen. Let in het begin op drukplekken in de mond en neem een pauze als het slijmvlies geïrriteerd is. Bij acute ontstekingen, recente ingrepen in de mond of degeneratieve neuromusculaire aandoeningen overleg je vooraf met een arts. Je diabetesmedicatie verander je niet op eigen houtje.
Wat kan ik zelf doen bij diabetes type 2?
Het best onderbouwd zijn beweging en een gezonder lichaamsgewicht. In een grote studie bij mensen met verhoogde suikerwaarden verlaagde zo’n leefstijlprogramma het aantal nieuwe gevallen van diabetes met 58 %. Daarbij komen voldoende en rustige slaap en, als je luid snurkt, een onderzoek naar slaapapneu.
Meer over dit onderwerp
Meer artikelen uit de kennisbank
Alle onderwerpen in een overzicht
Hoe verder
Bronnen
- Spiegel K, Leproult R, Van Cauter E (1999). Impact of sleep debt on metabolic and endocrine function. The Lancet 354(9188):1435-1439. PMID 10543671. Bron
- Tasali E, Leproult R, Ehrmann DA, Van Cauter E (2008). Slow-wave sleep and the risk of type 2 diabetes in humans. Proceedings of the National Academy of Sciences USA 105(3):1044-1049. PMID 18172212. Bron
- Cappuccio FP, D’Elia L, Strazzullo P, Miller MA (2010). Quantity and quality of sleep and incidence of type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. Diabetes Care 33(2):414-420. PMID 19910503. Bron
- Foster GD, Sanders MH, Millman R et al., Sleep AHEAD Research Group (2009). Obstructive sleep apnea among obese patients with type 2 diabetes. Diabetes Care 32(6):1017-1019. PMID 19279303. Bron
- Wang X, Bi Y, Zhang Q, Pan F (2013). Obstructive sleep apnoea and the risk of type 2 diabetes: a meta-analysis of prospective cohort studies. Respirology 18(1):140-146. PMID 22988888. Bron
- Reutrakul S, Mokhlesi B (2017). Obstructive Sleep Apnea and Diabetes: A State of the Art Review. Chest 152(5):1070-1086. PMID 28527878. Bron
- Shaw JE, Punjabi NM, Wilding JP, Alberti KG, Zimmet PZ; International Diabetes Federation Taskforce on Epidemiology and Prevention (2008). Sleep-disordered breathing and type 2 diabetes. Diabetes Research and Clinical Practice 81(1):2-12. PMID 18544448. Bron
- Louis M, Punjabi NM (2009). Effects of acute intermittent hypoxia on glucose metabolism in awake healthy volunteers. Journal of Applied Physiology 106(5):1538-1544. PMID 19265062. Bron
- Shaw JE, Punjabi NM, Naughton MT et al. (2016). The Effect of Treatment of Obstructive Sleep Apnea on Glycemic Control in Type 2 Diabetes. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 194(4):486-492. PMID 26926656. Bron
- Martínez-Cerón E, Barquiel B, Bezos AM et al. (2016). Effect of Continuous Positive Airway Pressure on Glycemic Control in Patients with Obstructive Sleep Apnea and Type 2 Diabetes. A Randomized Clinical Trial. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 194(4):476-485. PMID 26910598. Bron
- Camacho M, Certal V, Abdullatif J, Zaghi S, Ruoff CM, Capasso R, Kushida CA (2015). Myofunctional Therapy to Treat Obstructive Sleep Apnea: A Systematic Review and Meta-analysis. Sleep 38(5):669-675. PMID 25348130. Bron
- Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE et al., Diabetes Prevention Program Research Group (2002). Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. New England Journal of Medicine 346(6):393-403. PMID 11832527. Bron
- Lundberg JO, Farkas-Szallasi T, Weitzberg E, Rinder J, Lidholm J, Anggård A, Hökfelt T, Lundberg JM, Alving K (1995). High nitric oxide production in human paranasal sinuses. Nature Medicine 1(4):370-373. PMID 7585069. Bron
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch af te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.
