Therapie · In samenspel
Aanvullen.Niet vervangen.
Beugel, splint, ademhalingstherapieapparaat, logopedie of operatie: elk van deze behandelingen heeft haar vakgebied en haar onderbouwing. De FaceFormer-therapie grijpt op een andere plek in, bij het gemeenschappelijke sturingspatroon van ademhaling, slikken en hoofdbalans. Hier lees je hoe die twee samengaan en waar je bij het combineren op let.
Met door een arts voorgeschreven behandelingen stop je niet op eigen houtje.
De FaceFormer-training komt erbij, ze neemt niets weg. Of er later iets aan een bestaande behandeling verandert, beslis je samen met de praktijk die haar heeft voorgeschreven.
De aanpak
Elk vakgebied op zijn plek, de training aan het begin van de keten
Ademhaling, slikken en hoofdbalans lopen onafgebroken door. Wijkt hun patroon af, dan compenseert het lichaam, vaak jarenlang. De gevolgen zie je op heel verschillende plekken, en daar grijpen de vakbehandelingen in.
Het sturingspatroon
Ademhaling, slikken en hoofdbalans worden in de hersenstam gezamenlijk aangestuurd. Hier beginnen veel oorzakelijke ketens.
De aanpassing
Tong, lippen, kaak en hoofd wijken uit, zodat ademen en slikken blijven lukken.
De gevolgen
Tanden, kaakgewricht, slaap, nek of spreken. Veel klachten kunnen met het patroon samenhangen.
De vakbehandeling
Orthodontie, tandheelkunde, slaapgeneeskunde, logopedie, fysiotherapie of chirurgie behandelen wat zich laat zien.
Dr. Klaus-Jürgen Berndsen noemt het naast elkaar bestaan van veel vakbehandelingen voor hetzelfde klachtengebied symptoomtherapie in variatie. Dat is geen verwijt. Elk vakgebied is binnen zijn eigen deel deskundig; wat vaak alleen ontbreekt, is de gezamenlijke blik op het begin van de keten. De FaceFormer-therapie voegt die blik toe. Ze traint natuurlijke functies terug in hun patroon, en daarmee doe je niets verkeerd.
Beide hebben hun plek
Een beugel zet de tanden op hun plek, een splint beschermt ze, een ademhalingstherapieapparaat houdt ’s nachts de luchtwegen open. De training werkt aan het patroon dat dagelijks op dat alles inwerkt.
Patroon in plaats van kracht
Getraind wordt het verloop, niet de spierkracht. Met veel gelijke, nette herhalingen leert het zenuwstelsel, totdat het patroon zonder aandacht verloopt.
Wat het oplevert, hangt van veel factoren af
Van hoe lang een patroon al bestaat, of structuren veranderd zijn en hoe regelmatig je traint. De training schept de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren.
Tanden en kaak
Beugel, retainer en splint
De orthodontie en de tandheelkunde werken aan tanden, beet en kaakgewricht. De training werkt aan de krachten die tong, lippen en wangen elke dag op tanden en kaken uitoefenen.
Orthodontie
Beugel en aligners
- Wat hij doet. Hij brengt tanden en kaken in een nieuwe stand, vast met brackets, uitneembaar of met doorzichtige aligners.
- Hoe de FaceFormer daarbij past. De beugel ordent de vorm, de training het patroon van tongpositie, lipsluiting, slikken en neusademhaling dat de vorm in het dagelijks leven begeleidt.
- Bij het combineren. Je kunt tegelijk trainen, overdag en ’s nachts, ook met een uitneembare beugel. Bij brackets beschermt een strookje orthodontische was het slijmvlies en de FaceFormer.
De aanpak stem je af met je orthodontiepraktijk.
Orthodontie
Retainer
- Wat hij doet. Hij houdt de tanden na de behandeling in hun nieuwe stand, als draadje achter de voortanden of als uitneembare plaat.
- Hoe de FaceFormer daarbij past. De retainer houdt de vorm vast. De training grijpt in op wat tong en lippen dagelijks op de tanden uitoefenen.
- Bij het combineren. Een vaste retainer blijft tijdens de training in de mond. De uitneembare draag je zoals je praktijk het voorschrijft.
Of en wanneer een retainer kan vervallen, beslist uitsluitend de orthodontiepraktijk.
Tandheelkunde
Opbeetplaat en snurkbeugel
- Wat hij doet. De opbeetplaat (splint) is bedoeld om de tanden bij knarsen en klemmen te beschermen en het kaakgewricht te ontlasten. Een protrusiebeugel houdt ’s nachts de onderkaak naar voren.
- Onze visie. Wij staan kritisch tegenover splints. De onderkaak wordt door spieren gestuurd, door tong, lippen, kauwspieren en nek. Een splint legt hem van buitenaf een positie op, aan deze sturing verandert hij niets. Precies deze sturing stellen wij met de training in. Mondsluiting, referentiepositie van de tong, neusademhaling en hoofdbalans bepalen hoe de kaak in rust ligt en hoe hij bij het slikken wordt gestuurd.
- De biomechanica erachter. De tandenrijen raken elkaar in de regel maar kort, bij het slikken. Verder hangt de onderkaak in een zwevende positie, zonder tandcontact, en kunnen de kauwspieren rusten. Een opbeetplaat legt daarentegen een vlak tussen de tanden waarop de kaak op elk moment kan bijten. Volgens ons nodigt hij daarmee in de regel eerder uit tot bijten dan dat hij de spieren tot rust brengt.
- Bij het combineren. Overdag train je zoals gewoonlijk. Met een voorgeschreven splint stop je niet op eigen houtje.
Hoe de nacht eruitziet, bespreek je met je tandartspraktijk.
De nacht
Wat ’s nachts in de mond hoort
’s Nachts draag je na een paar weken training de zachtere FaceFormer ZERO, zonder te oefenen. Hij ligt in het mondvoorhof tussen lippen en tanden en ondersteunt mondsluiting en neusademhaling.
Draag je ’s nachts al een opbeetplaat, een snurkbeugel of een ademhalingsmasker, dan komt er niet zomaar een hulpmiddel bij. Begin met de training overdag. Of de FaceFormer ’s nachts erbij komt, afwisselend met de splint of pas later, leg je vast met de praktijk die je nachtelijke hulpmiddel heeft voorgeschreven.
Zit je neus een keer dicht, bijvoorbeeld bij een verkoudheid, dan kun je de FaceFormer op elk moment met je vingers of je tong uitnemen.
Ademhaling en slaap
Ademhalingstherapieapparaat en operatie
Bij slaapapneu, vergrote neusamandelen of een vernauwde neus hoort de medische behandeling aan het begin. De training kan haar begeleiden.
Slaapgeneeskunde
CPAP en andere ademhalingstherapieapparaten
- Wat het doet. Het apparaat houdt de luchtwegen tijdens de slaap met lichte overdruk open. Bij gediagnosticeerde slaapapneu is het een door een arts voorgeschreven behandeling.
- Wat het niet doet. Aan het sturingspatroon van ademhaling, slikken en hoofdbalans verandert het apparaat niets. Het werkt zolang het gedragen wordt, daarom is het meestal langdurig nodig.
- Hoe de FaceFormer daarbij past. De training grijpt in op dit patroon: mondsluiting, tongpositie en neusademhaling, die ook in de slaap meespelen. Een doel op lange termijn kan zijn om samen met je slaaparts te bekijken of het apparaat kan worden teruggebracht of op een gegeven moment niet meer nodig is.
- Bij het combineren. Stop nooit op eigen houtje met het apparaat. Elke verandering bespreek je met je slaapgeneeskundige praktijk, het liefst op basis van een controlemeting.
De training vervangt geen voorgeschreven ademhalingstherapieapparaat.
KNO en kaakchirurgie
Operaties
- Wat ze doet. Een operatie maakt ruimte waar een obstakel in de weg zit, bijvoorbeeld bij vergrote neusamandelen (poliepen), een scheef neustussenschot of een uitgesproken kaakafwijking.
- Hoe de FaceFormer daarbij past. Het adem- en slikpatroon dat zich rond een obstakel heeft ingesleten, stelt zich niet vanzelf om. Hier kan de training op aansluiten. Ze wordt voor en na operaties aan gezicht, kaak of tong ingezet.
- Bij het combineren. Na een ingreep in de mond, de neus of de keel begin je pas als de wond geheeld is en de opererende praktijk toestemming geeft.
Of een operatie nodig is, beslist de medische praktijk.
Mondsluiting
Tape of training
Mondtape is geen medische behandeling, maar de vraag komt vaak. Beide willen dat de mond ’s nachts dicht blijft. De weg daarheen is een andere.
Mondtape
Een pleister houdt de lippen van buitenaf bij elkaar. Dat is een passieve mondsluiting. De lippen zijn gesloten, hun spieren werken daarbij nauwelijks mee, en aan het patroon waarmee tong, lippen en ademhaling samenwerken, verandert de tape zelf niets.
FaceFormer-training
De training oefent de actieve mondsluiting, samen met de referentiepositie van de tong, slikken en neusademhaling, totdat die zonder aandacht verloopt. ’s Nachts houden de lippen de FaceFormer ZERO zelf vast; de mond wordt niet dichtgeplakt.
Een tape houdt een deur van buitenaf dicht. De training stelt scharnier, slot en kozijn af, zodat de deur vanzelf sluit. Wij raden niet aan de mond ’s nachts dicht te plakken, en al helemaal niet als de neus niet vrij is, bijvoorbeeld bij verkoudheid of allergie. Bij snurken met ademstops hoort onderzoek door een arts aan het begin.
Therapie
Logopedie, fysiotherapie en osteopathie
Hier werken veel praktijken zelf met de FaceFormer. Therapie en training grijpen dan in elkaar.
Logopedie en spraaktherapie
Logopedie en myofunctionele therapie
- Wat ze doet. Logopedie werkt aan spreken, taal, stem en slikken. De klassieke myofunctionele therapie oefent lippen, tong en gezicht, meestal zonder hulpmiddel.
- Hoe de FaceFormer daarbij past. Veel logopediepraktijken zetten de FaceFormer in. De praktijk doet het onderzoek, kiest de modules en corrigeert de uitvoering. De klankvorming blijft eigen logopedisch werk.
- Bij het combineren. Logopedische oefeningen en FaceFormer-training kun je naast elkaar doen. Hoe je beide in je dag inpast, bespreek je met je praktijk.
Het verschil tussen de benaderingen lees je verderop.
Lichaam en houding
Fysiotherapie en osteopathie
- Wat ze doet. Ze werkt aan houding, beweeglijkheid, spieren en weefsel, vaak aan nek, schouders en kaakgewricht.
- Hoe de FaceFormer daarbij past. Tongpositie, slikken en neusademhaling bepalen mede de hoofdbalans. De training voegt dit deel toe, vanuit het mondgebied.
- Bij het combineren. Beide gaan goed samen. Vertel je therapeut dat je met de FaceFormer traint.
Praktijken die de FaceFormer zelf inzetten, vind je in het behandelaarsoverzicht.
Stand van het onderzoek
FaceFormer en myofunctionele therapie
Aan het Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf werden 45 kinderen en jongeren met functiestoornissen in het mondgebied willekeurig over twee groepen verdeeld. 26 trainden zes maanden met de FaceFormer, 19 met myofunctionele therapie zonder hulpmiddel. Na zes maanden werden 30 van hen opnieuw onderzocht, 17 met FaceFormer en 13 zonder hulpmiddel; op hen hebben de percentages betrekking.
De twee methoden pakken het verschillend aan. De myofunctionele therapie oefent kracht en beweeglijkheid van afzonderlijke spieren. De FaceFormer-therapie werkt aan het patroon waarmee ademhaling, slikken en hoofdbalans samenspelen, met hetzelfde oefenverloop voor alle drie.
De lipkracht nam in beide groepen toe; de myofunctionele therapie bereikte daar haar eigen doel. Bij luchtweg en slikpatroon, dus bij wat zonder aandacht verloopt, liepen de groepen uiteen. Bij de uitspraak was er geen verschil. Het onderzoek is klein en doet geen uitspraak over de stabiliteit op lange termijn.
Mondademhaling
Afwijkend slikpatroon na 6 maanden
Schwan M, dissertatie, Universität Hamburg 2007. Korbmacher et al., Int J Orofacial Myology 2004. Gerandomiseerd, 45 kinderen en jongeren, zes maanden, 30 opnieuw onderzocht (17 met, 13 zonder hulpmiddel).
Vragen
Veel gevraagd
Vervangt de training mijn huidige behandeling?
Nee. Het vult ze aan. Met door een arts voorgeschreven behandelingen zoals een beugel, splint of ademhalingstherapieapparaat stop je niet op eigen houtje; je bespreekt elke stap met de praktijk die ze heeft voorgeschreven.
Kan ik de FaceFormer met een vaste beugel gebruiken?
Ja. ZERO en ONE kunnen samen met brackets worden gebruikt, overdag en ’s nachts. Een strookje orthodontische was op de brackets beschermt het slijmvlies en de FaceFormer. Stem de aanpak af met je orthodontiepraktijk.
Mag ik ’s nachts een splint en de FaceFormer dragen?
Niet tegelijk. Wij staan kritisch tegenover splints. De onderkaak wordt door spieren gestuurd, door tong, lippen, kauwspieren en nek. Een splint legt hem van buitenaf een positie op, aan deze sturing verandert hij niets. Precies deze sturing stellen wij met de training in. Overdag train je zonder beperking. Met een voorgeschreven splint stop je niet op eigen houtje: of de FaceFormer ’s nachts zijn plaats inneemt, bespreek je met je tandartspraktijk.
Is het normaal dat de FaceFormer de eerste nachten uit de mond valt?
Ja, in het begin komt dat vaak voor. ’s Nachts houden alleen de lippen de FaceFormer ZERO in het mondvoorhof. Zolang mondsluiting en neusademhaling zich in de slaap nog moeten inslijpen, glijdt hij er vaak nog uit. Het wennen duurt verschillend lang, van één nacht tot een paar weken. De training overdag gaat in die tijd gewoon door.
Kan de FaceFormer mijn CPAP-apparaat vervangen?
Niet op eigen houtje. Het apparaat houdt de luchtwegen open zolang het gedragen wordt; de training grijpt in op het patroon erachter. Op lange termijn kan het doel zijn om met je slaapgeneeskundige praktijk te bekijken of het apparaat kan worden teruggebracht of op een gegeven moment niet meer nodig is, het liefst na een controlemeting. Tot die tijd stop je er nooit op eigen houtje mee.
Wat is het verschil tussen FaceFormer en myofunctionele therapie?
Myofunctionele therapie traint lippen, tong en gezicht meestal afzonderlijk en zonder hulpmiddel. De FaceFormer-therapie brengt lipsluiting, tongpositie, slikken en neusademhaling samen in één gezamenlijk verloop. De FaceFormer geeft daarbij de richting aan, in plaats van de beweging af te dwingen. Veel logopediepraktijken gebruiken beide.
Vanaf wanneer mag ik na een operatie trainen?
Als de wond genezen is en de praktijk die de operatie heeft uitgevoerd ermee instemt. Dat geldt voor ingrepen aan amandelen, neus, kaak en tong. Na een kaakoperatie kun je de start het best vooraf bespreken met je praktijk of met ons via 02303 89991.
Moet mijn praktijk de FaceFormer kennen?
Dat helpt wel. Praktijken met een FaceFormer-bijscholing vind je in het behandelaarsoverzicht. De oefeningen worden bovendien op deze website en in de app uitgelegd.
Bronnen
- Schwan M (2007): Evaluation einer innovativen apparativen Therapie zur Harmonisierung der orofazialen Muskulatur und Funktion. Proefschrift, Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf. Volledige tekst
- Korbmacher HM, Schwan M, Berndsen S, Bull J, Kahl-Nieke B (2004): Evaluation of a new concept of myofunctional therapy in children. Int J Orofacial Myology 30:39–52. PubMed
- Kahl-Nieke B, Korbmacher H, Berndsen S et al. (2003): Evaluation of a new concept of functional therapy supporting orthodontic treatment. 79e congres van de European Orthodontic Society, Praag.
- Booth D, Kinzinger G (2021): Behandlung eines offenen Bisses mit einer Kombination aus Highpull-Headgear und Face Former. Kieferorthopädie 35 (Quintessenz). Casusbeschrijving.
- Berndsen K, Berndsen S (2023): FaceFormer-Therapie. Neurophysiologische Kausaltherapie bei CCDS. In: Langenhan J, Kopp S (red.): Zahnärztliche Schlafmedizin. Thieme, p. 285–302.
- Berndsen K (in voorbereiding): Trust the Triad. Hoofdstukken: grenzen van sliktherapieën, vorm en prikkelarchitectuur, waarom de blik op de triade loont.
Meer lezen
Kennis over dit onderwerp
Alle onderwerpen in een overzicht
Hoe verder
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch af te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.