Voor professionals
Diagnoseformulier voor de FaceFormer-therapieHet onderzoeksformulier om te downloaden
Voor logopedie, orthodontie, tandheelkunde en fysiotherapie. Hier download je het onderzoeksformulier en lees je wat het over ademhaling, slikken en hoofdbalans vastlegt, hoe je het in de praktijk inzet, hoe je er het verloop mee documenteert en waar de grenzen liggen.
Het belangrijkste in het kort
- Het formulier is een screening van de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans, ingedeeld volgens het craniocervicale functiemodel (CCFM). Het is beschikbaar als interactieve pdf met automatische berekening en als printversie.
- Veelzeggend is niet het afzonderlijke teken, maar het samen optreden van meerdere tekenen. Het formulier ordent functionele bevindingen, het meet niet en vervangt geen medische diagnose.
- Herhaald ingezet toont het tussenstappen in de basisfuncties, voordat een klacht verandert. Ingevulde formulieren blijven in je praktijk.
Download
Het diagnoseformulier als pdf
Het formulier bestaat in twee versies met dezelfde inhoud. Kies de versie die bij je documentatie past.
Interactieve versie
Je vult het formulier op het scherm in, de punten per onderdeel en de totalen berekent het formulier zelf. Het resultaat print of bewaar je.
Interactieve pdf downloaden
Printversie
Om te printen en met de hand in te vullen, de punten tel je zelf. Handig als je in de behandelkamer op papier documenteert.
Print-pdf downloaden
Voor de interactieve versie heb je een pdf-lezer nodig die formuliervelden en berekeningen ondersteunt, bijvoorbeeld de gratis Adobe Acrobat Reader of de Foxit PDF Reader. In browservoorbeelden en sommige apps ontbreken de automatische totalen. Neem dan de printversie.
Beide bestanden hebben negen pagina’s. Het formulier begint met basisgegevens, eerdere aandoeningen, huidige medicatie en de vermelding wie de bevindingen heeft vastgesteld. Daarna volgen acht onderdelen met 48 kenmerken en een negende met 14 klachtengroepen. Elk kenmerk dat van toepassing is kruis je aan, elk kruisje telt als één punt.
Een platenoverzicht aan het eind toont bij veel kenmerken een voorbeeld, zoals tandafdrukken aan de tongrand of de zogenaamde speldenkussenkin. Zo beoordelen verschillende onderzoekers hetzelfde teken volgens hetzelfde voorbeeld.
Plaatsbepaling
Waarvoor het formulier bedoeld is
Het heet diagnoseformulier. Naar zijn opbouw is het een onderzoeks- en screeningsformulier voor de basisfuncties.
Het formulier legt vast of de constitutief dominante functies verstoord zijn. Bedoeld zijn ademhaling, slikken en hoofdbalans, de basisfuncties die volgens ons aan het begin van veel klachten in het hoofd-halsgebied staan. Een medische diagnose vervangt het niet. Het geeft je gestructureerde functionele bevindingen in handen die over vakgrenzen heen leesbaar zijn.
De som van de bevindingen zou een lijst zijn. Hun combinatie is de informatie.Tandafdrukken aan de tongrand of een open mond komen ook afzonderlijk voor, bij een verkoudheid, na lang beeldschermwerk of helemaal zonder klachten. Pas meerdere tekenen samen vormen een patroon.
Daaruit volgen drie taken. Het formulier ordent de beginbevindingen voordat de training begint. Het maakt het gesprek met patiënten concreet, omdat ze hun eigen tekenen zien. En het dient voor de verloopdiagnostiek, dus de vergelijking van meerdere afspraken.
Inhoud
Wat het formulier vastlegt
De eerste vier onderdelen lopen de segmenten van het CCFM langs, de volgende vier de functies zelf. Onderdeel 9 verzamelt klachten die bij verstoorde basisfuncties vaker voorkomen.
Het CCFM verdeelt het hoofd-halsgebied in vier segmenten. Oro-vestibulair heet de voorste mondruimte met lippen, tong, gehemelte en tandenrijen, naso-faryngeaal het gebied van neus en neuskeelholte. Daarbij komen de mondkeelholte met het zachte gehemelte, oro-faryngeaal, en het gebied rond tongbeen en strottenhoofd, oro-hyoïdaal.
In het model zijn de segmenten met elkaar verbonden. Daarom vraagt het formulier naar tekenen in alle vier, ook als iemand komt vanwege één enkele klacht.
1 Oro-vestibulair
Lippen en mondsluiting, laag liggende tong, tandafdrukken aan de tongrand, tongbeslag, smal hoog gehemelte, kruisbeet, positie van de onderkaak, tandstandafwijkingen.
2 Naso-faryngeaal
Vorm van neuspunt en neusgaten, neusademhaling en de AirFlip-test voor de beluchting van het middenoor, ook per zijde apart.
3 Oro-faryngeaal
Borstvoeding, taai speeksel, kokhalsreflex, droge mond, speekselvloed ’s nachts, zacht gehemelte en huig, kort tongriempje, masseter- en mentalistest.
4 Oro-hyoïdaal
Beweging van het strottenhoofd bij het slikken, dubbele kin, asymmetrie aan de hals.
5 Ademhaling
Mondademhaling, luide neusademhaling, mondademhaling al bij lichte inspanning, ademen met schouders en borstkas, intrekkende neusvleugels, verstopte neus.
6 Slikken
Geen voelbare spanning van de kauwspieren, gespannen kinspier, hoofd naar voren bij het slikken.
7 Hoofdbalans
Hoofd naar achteren, opzij of naar de borst gekanteld, stijve nek met het hoofd naar voren, uitgesproken hals- of lendenlordose, ronde rug.
8 Articulatie
Onduidelijke uitspraak en foutieve vorming van de s-klank.
9 Klachten
14 groepen, van aandoeningen van de luchtwegen, ontstekingen van neus, bijholten en oren, snurken en slaapapneu via CMD, nek-, rug- en hoofdpijn tot tinnitus, duizeligheid, slikstoornissen, reflux en stofwisselingsstoornissen.
van de kinderen met een verstopte neus had een laterale kruisbeet, vergeleken met neusademers, onderzocht bij 116 orthodontisch behandelde kinderen3
was in hetzelfde onderzoek het aandeel met een verstoorde voorste afsluiting tussen lip en tong3
Daarom staan vormbevindingen zoals kruisbeet, hoog gehemelte of tandstandafwijkingen op hetzelfde formulier als de functiekenmerken. Het onderzoek uit Jeruzalem is retrospectief opgezet en zegt niets over de volgorde. Volgens ons zijn deze vormen in de regel het resultaat van een functie die jarenlang heeft ingewerkt. Achtergrond over de referentiepositie van de tong en het slikpatroon vind je in de vakartikelen.
Functietests
De tests in het formulier
Sommige regels berusten niet op kijken, maar op een korte test. Het formulier beschrijft er drie nader.
Massetertest
Wijs- en middelvinger liggen bij de kaakhoek, de persoon slikt. Verwacht wordt een korte, duidelijke samentrekking van beide kauwspieren. Ontbreekt die of is ze ongelijk tussen links en rechts, dan beoordeelt het formulier dat als aanwijzing voor een orale disfunctie.
Mentalistest
Je observeert de kin tijdens het slikken. Bij een goed verlopend slikproces blijft de kinspier ontspannen. Spant hij zich aan, dan zie je een putjeshuid, de speldenkussenkin, of de kinpunt schuift naar voren en de onderlip omhoog.
AirFlip-test
Mond dicht, neus met twee vingers dichtknijpen. Eerst lucht tegen de afsluiting drukken, dan proberen tegen de afsluiting in te ademen. Normaal is dat de luchtstroom naar het middenoor en terug en het trommelvlies in beide richtingen voelbaar zijn. Met en zonder FaceFormer mogelijk.
Neus per zijde apart
De neusademhaling test je voor elke zijde afzonderlijk en je herhaalt dat bij elke afspraak. Een aan één kant nauwe neus kan de neuscyclus zijn, waarvan de wisseling in wakkere toestand gemiddeld zo’n twee uur duurt5.
De AirFlip bestaat ook als oefening, module 11 beschrijft hem stap voor stap. Hoe de buis van Eustachius het middenoor belucht, lees je in het artikel over oordruk en drukvereffening.
Masseter- en mentalistest tonen alleen de orale fase van het slikken, wat achter het zachte gehemelte gebeurt, zie je van buitenaf niet. Blijft één neuszijde over meerdere afspraken nauw, dan helpt het artikel over het scheve neustussenschot bij de plaatsbepaling.
Praktijk
Zo zet je het formulier in
De volgorde bepaalt mee hoe bruikbaar de bevindingen zijn.
De belangrijkste regel luidt: eerst observeren, dan vragen en testen. Mondsluiting, tong en hoofdbalans leg je vast in de habituele toestand, dus zoals de persoon zich onbespied gedraagt. Wie eenmaal is gevraagd de lippen te sluiten, laat bij die afspraak geen onbeïnvloed beeld meer zien.
ademden anders zodra ze wisten dat hun ademhaling werd geregistreerd. In- en uitademingstijd werden langer, zuchten en ademhalingspauzes zeldzamer1
Gemeten is dat alleen voor de ademhaling. Voor mondsluiting en hoofdbalans is het een voor de hand liggende conclusie, omdat beide bewust te corrigeren zijn zodra iemand erop let.
- Stap 1
Ongemerkt observeren
Tijdens het anamnesegesprek lippen, luchtweg, tong en hoofdbalans bekijken, zonder erop te wijzen.
- Stap 2
Foto’s onder gelijke omstandigheden
Frontaal in de habituele toestand, frontaal bij bewuste lipsluiting, en daarbij een profielfoto. Dezelfde afstand, hetzelfde licht, dezelfde positie.
- Stap 3
Gericht testen
Tong laten zien, mondholte bekijken, neus per zijde apart, masseter-, mentalis- en AirFlip-test, een slok water.
- Stap 4
Aankruisen en tellen
Punten per onderdeel invullen, onderdelen 1 tot en met 8 en onderdeel 9 apart optellen.
- Stap 5
Profiel lezen
Niet alleen naar het totaal kijken, maar naar waar de punten liggen: in mond en neus, al in de hoofdbalans of vooral bij de klachten.
- Na vier tot zes weken
Herhalen
Dezelfde procedure met dezelfde foto’s herhalen en de onderdelen naast elkaar leggen.
Het verschil tussen de twee frontale foto’s zegt vaak meer dan elke foto afzonderlijk. Lukt de lipsluiting op verzoek moeiteloos, maar wordt ze in het dagelijks leven niet gebruikt, dan is er volgens ons sprake van een puur patroonprobleem. Lukt ze alleen met zichtbaar kinwerk, dan breng je eerst de luchtweg in kaart, want een verstopte neus overschaduwt het patroon.
Beoordeling
Punten, niveaus en wat ze betekenen
De interactieve pdf rekent zelf, op papier tel je de kruisjes.
De punten van onderdeel 1 tot en met 8 vormen een totaal dat het formulier in vijf niveaus indeelt. Die lopen van een zeer kleine waarschijnlijkheid van een functiestoornis bij 1 tot 2 punten tot een zeer hoge waarschijnlijkheid vanaf 9 punten. Onderdeel 9 tel je apart. Zijn daar meer dan twee klachtengroepen van toepassing, dan spreekt het formulier van een CCDS.
Wat het getal niet doet
- Het meet niet hoe uitgesproken een stoornis is.
- Het stelt geen ziekte vast en sluit er geen uit.
- Een verandering van een paar punten bewijst op zichzelf niets.
Wat het getal wel doet
- Het ordent de beginbevindingen en maakt ze vergelijkbaar.
- Het laat zien in welke onderdelen tekenen zich opstapelen.
- Het is een geheugensteun voor de volgende afspraak en het gesprek met de persoon.
De grenzen tussen de niveaus berusten op klinische observatie. Onafhankelijk op betrouwbaarheid en validiteit getoetst is het formulier tot nu toe niet, en CCFM en CCDS zijn werkmodellen, geen diagnoses uit een internationale classificatie. Toetsbaar zou dat wel zijn. Voor een Braziliaans onderzoeksprotocol met puntenschalen bij kinderen lag de overeenstemming tussen twee geschoolde logopedisten op 0,992.
Verloop
Verloop documenteren: tussenstappen vóór het symptoom
Wie een training eerlijk wil beoordelen, kijkt eerst naar de functie die moet veranderen en pas daarna naar de klacht.
Is er getraind zoals bedoeld?
Frequentie en uitvoering horen in de documentatie, anders is een uitblijvend effect niet te duiden.
Tussenliggende eindpunten
Eerst de basisfuncties zelf: mondsluiting, neusademhaling, slikpatroon, hoofdbalans. Die veranderen volgens ons vóór het symptoom.
Voldoende lange periode
De oefenhandleiding rekent met zes tot twaalf maanden tot een nieuw patroon vanzelf verloopt. Zo lang heeft ook de beoordeling nodig.
Wat de persoon aangeeft
Een droge mond ’s ochtends, neusademhaling ’s nachts en een rustigere lipsluiting worden vaak als eerste anders beschreven. Het zijn tegelijk de onzekerste gegevens.
Weke-delentekenen
Tongbeslag, tandafdrukken aan de tongrand en het kinteken bij lipsluiting hangen af van de laatste dagen en weken.
Het patroon zelf
De referentiepositie van de tong tegen het gehemelte en de mondsluiting in het dagelijks leven volgen later.
Hoofdbalans
Die verandert het langzaamst, en kleine veranderingen zijn moeilijk te herkennen.
Vormbevindingen
Gehemeltevorm, beet en tandstand zijn bij volwassenen beginbevindingen, geen maat voor het verloop over weken.
Deze volgorde komt uit onze observatie van het verloop, gemeten is ze niet. Voor de hoofdbalans bestaat er een meetgrens. Bij de craniovertebrale hoek lag de kleinste betrouwbaar waarneembare verandering bij bijna 5 graden voor dezelfde onderzoeker en bij 5,5 graden voor verschillende4. Een onveranderde hoofdbalans na een paar weken is daarom geen tegenbewijs. Vergelijk profielfoto’s, niet je herinnering.
Zulke tussentijdse eindpunten zijn gemeten in de tot nu toe enige gerandomiseerde studie naar de FaceFormer-therapie, de Hamburgse studie met kinderen. Lipkracht, slikpatroon en mondsluiting werden beoordeeld aan de hand van een gestandaardiseerd formulier7. De duiding en de beperkingen van alle onderzoeken vind je op de studiepagina.
Grenzen
Wanneer de triade niet het thema is
Het formulier beschrijft een langzaam ontstaan patroon. Een uitsluitingsprocedure is het niet.
Neurologische tekenen
Dubbelzien, gevoelsstoornis in het gezicht, eenzijdige zwakte, een nieuwe spraakstoornis, een uitgestoken tong die naar één kant afwijkt. De zijdelingse afwijking is geen teken van een verstoorde basisfunctie.
Aanwijzingen voor een ruimte-innemend proces
Aanhoudende eenzijdige neusverstopping, bloederig neussecreet, eenzijdig vocht achter het trommelvlies bij een volwassene zonder infectie, voelbare knobbel in de hals, onverklaard gewichtsverlies.
Acute infecties
Koorts, eenzijdige hevige keelpijn met beperkte mondopening, acute oorpijn, etterige afscheiding. Bevindingen in deze periode zijn niet bruikbaar.
Plotseling en eenzijdig
Een van de ene op de andere dag optredend eenzijdig oorgeluid, gehoorverlies, een eenzijdige gezichts- of kaakpijn met zwelling.
In deze gevallen gaat onderzoek door een arts voor. Worden ademstops tijdens de slaap waargenomen, dan heeft de slaapgeneeskunde de leiding, en de training loopt begeleidend mee, zoals beschreven in het artikel over snurken en slaapapneu. Bij degeneratieve neuromusculaire aandoeningen zoals ALS of gevorderde ziekte van Parkinson begint de training pas na overleg met een arts.
Omgekeerd geldt: blijft het bij één enkel teken, dan draagt het model weinig bij aan de casus. Komen er meerdere samen, bijvoorbeeld CMD, nekpijn en tinnitus, dan loont de blik op het gemeenschappelijke uitgangspunt in ademhaling, slikken en hoofdbalans.
Privacy
Patiëntgegevens blijven bij jou
Het ingevulde formulier bevat gezondheidsgegevens. Het is bedoeld voor je eigen documentatie, niet om naar ons te sturen.
Niet naar ons sturen
Stuur ons geen ingevulde formulieren, foto’s of bevindingen met namen. Voor vragen over het formulier volstaat een geanonimiseerde beschrijving.
Alleen met toestemming
Wil je een casus met ons bespreken, dan heb je de uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de persoon nodig, bij kinderen van de gezagsdragers. Gezondheidsgegevens, ook foto’s van bevindingen, zijn volgens art. 9 AVG bijzonder beschermd.
Alleen het nodige vastleggen
Het formulier heeft velden voor contactgegevens en etnische afkomst. Vul alleen in wat je voor behandeling en documentatie nodig hebt.
Veilig bewaren
Ingevulde pdf’s bewaar je zoals andere behandeldocumenten, niet in open cloudmappen of in je mailgeschiedenis.
Vragen over het gebruik van het formulier beantwoordt het team via het contactformulier, graag zonder patiëntgegevens.
Bijscholen
Nascholing, handleiding en behandelaarsoverzicht
Het formulier kun je zonder nascholing gebruiken. Zekerheid in de bevindingen krijg je door oefening met echte mensen.
In de nascholingen en seminars met Dr. Klaus Berndsen en Sabine Berndsen gaat het om functieanalyse en diagnostiek volgens het CCFM, om de praktische toepassing en om casuïstiek. De tests uit het formulier oefenen de deelnemers bij elkaar.
In het Manual zur Methodik zijn alle diagnoseformulieren in drukkwaliteit opgenomen, samen met de grondslagen van de methode.
Het behandelaarsoverzicht vermeldt gecertificeerde praktijken, therapeuten en coaches. Daar vinden mensen die niet alleen willen trainen begeleiding bij hen in de buurt. De vermelding vraag je online aan.
Een overzicht van de methode geven de pagina’s Wat is de FaceFormer-therapie? en Verloop en duur. Hoe ze zich verhoudt tot andere methoden, lees je onder FaceFormer en andere behandelingen.
Vragen
Veel gevraagd
Waar kan ik het diagnoseformulier voor de FaceFormer-therapie downloaden?
Op deze pagina, als interactieve pdf met automatische berekening of als printversie. Beide versies hebben dezelfde inhoud.
Voor wie is het onderzoeksformulier bedoeld?
Voor professionals die met de FaceFormer-therapie werken of haar begeleiden, bijvoorbeeld in de logopedie, orthodontie, tandheelkunde, fysiotherapie en geneeskunde. Voor zelfbeoordeling thuis is het niet gemaakt, omdat meerdere tests een geoefend oog vragen.
Vervangt het formulier een medische diagnose?
Nee. Het is een screening van de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans. Het ordent functionele bevindingen, maar stelt geen ziekte vast en sluit er ook geen uit.
Hoe vaak moet ik het formulier herhalen?
Een tussenpoos van vier tot zes weken heeft zich bewezen, telkens met dezelfde foto’s onder gelijke omstandigheden. Volgens ons veranderen eerst de weke-delentekenen zoals tongbeslag en tandafdrukken, vormbevindingen bij volwassenen daarentegen nauwelijks.
Wat betekent CCDS in het formulier?
Craniocervicaal disfunctiesyndroom. Zo noemen Klaus en Sabine Berndsen het samen optreden van meerdere typische klachten bij verstoorde basisfuncties. Het is een werkmodel, geen diagnose uit een internationale classificatie.
Mag ik ingevulde formulieren naar FaceFormer sturen?
Alleen met uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de persoon en alleen als het nodig is voor een vraag. Voor algemene vragen over het formulier volstaat een geanonimiseerde beschrijving.
Meer over dit onderwerp
Meer artikelen uit de kennisbank
Alle onderwerpen in een overzicht
Hoe verder
Bronnen
- Han JN, Stegen K, Cauberghs M, Van de Woestijne KP (1997). Influence of awareness of the recording of breathing on respiratory pattern in healthy humans. European Respiratory Journal 10(1):161-166. PMID 9032510. Bron
- Felício CM, Ferreira CL (2008). Protocol of orofacial myofunctional evaluation with scores. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology 72(3):367-375. PMID 18187209. Bron
- Harari D, Redlich M, Miri S, Hamud T, Gross M (2010). The effect of mouth breathing versus nasal breathing on dentofacial and craniofacial development in orthodontic patients. The Laryngoscope 120(10):2089-2093. PMID 20824738. Bron
- Gallego-Izquierdo T, Arroba-Díaz E, García-Ascoz G, Val-Cano MDA, Pecos-Martin D, Cano-de-la-Cuerda R (2020). Psychometric Proprieties of a Mobile Application to Measure the Craniovertebral Angle: a Validation and Reliability Study. International Journal of Environmental Research and Public Health 17(18):6521. PMID 32911612. Bron
- Kahana-Zweig R, Geva-Sagiv M, Weissbrod A, Secundo L, Soroker N, Sobel N (2016). Measuring and Characterizing the Human Nasal Cycle. PLoS One 11(10):e0162918. PMID 27711189. Bron
- Berndsen K, Berndsen S (2023). FaceFormer-Therapie: Neurophysiologische Kausaltherapie bei Cranio-Cervikalem Dysfunktionssyndrom (CCDS) mit impliziten Symptomen von Schnarchen und Schlafapnoe. In: Langenhan J, Kopp S (red.): Zahnärztliche Schlafmedizin. Thieme, Stuttgart, p. 285-302. Bron
- Korbmacher HM, Schwan M, Berndsen S, Bull J, Kahl-Nieke B (2004). Evaluation of a new concept of myofunctional therapy in children. International Journal of Orofacial Myology 30:39-52. PMID 15832861. Bron
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch af te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.
