Therapie · Voor ouders
Kinderen oefenenal spelend.
Mondsluiting, tongpositie, neusademhaling en slikken rijpen in de kindertijd, in een periode waarin kaak en gezicht nog groeien. Hier lees je waaraan je aanwijzingen kunt herkennen, hoe kinderen met de FaceFormer trainen en wat jij als moeder of vader daaraan bijdraagt.
Kinderen groeien in hun functies. En de functies groeien mee.
Hoe een kind ademt, slikt en zijn mond houdt, herhaalt het vele honderden tot duizend keer per dag en per nacht. Deze patronen bepalen mee in welke richting gehemelte, kaak en gezicht zich ontwikkelen. Daarom loont het de moeite om er vroeg naar te kijken.
Ontwikkeling
Waarom de eerste jaren tellen
Ademhaling, slikken en hoofdbalans vormen samen de triade, een functiecircuit dat al vóór de geboorte wordt aangelegd. In de kindertijd rijpt het uit, en in die periode is het bijzonder vormbaar.
Geoefend vóór de geboorte
Al in de baarmoeder slikt het kind vruchtwater en oefent het ademhalingsbewegingen. Gezonde pasgeborenen ademen door de neus en kunnen aan de borst zuigen zonder daarvoor het ademen te onderbreken.
Gerijpt in het dagelijks leven
Borstvoeding oefent zuigen, slikken en ademen in samenhang. Rond de zesde maand wordt de tongpunt beweeglijk, in de loop van het tweede levensjaar begint de overgang naar het rijpe slikken.
Vormbaar in de groei
Tijdens de groei richt bot zich naar de krachten die er dag in dag uit op inwerken, en daarbij telt de duur meer dan de sterkte. De tong tegen het gehemelte geeft de bovenkaak van binnenuit steun en richting. Studies beschrijven verbanden tussen mondademhaling en de ontwikkeling van kaak en gezicht.
Patronen slijten in
Een speen, de duim of een lang verstopte neus kunnen een kind in een uitwijkpatroon brengen. Het zenuwstelsel neemt dat over en houdt het vaak vast, ook als de neus later weer vrij is. Daarom richt de training zich op het patroon zelf.
Zo ziet het patroon eruit
De lippen liggen ontspannen op elkaar, de tongpunt ligt tegen het kleine verhoginkje achter de bovenste snijtanden, de papilla incisiva, en de lucht stroomt door de neus. Klaus Berndsen noemt deze basishouding de referentiepositie van de tong.
Ze vraagt geen kracht, maar omstandigheden die het zenuwstelsel zonder aandacht vasthoudt. Precies deze basishouding moet een kind weer vanzelf aannemen, overdag tijdens het spelen en ’s nachts in de slaap.
Goed kijken
Waaraan je aanwijzingen kunt herkennen
Jij kent je kind het best. De volgende observaties zijn geen diagnose. Ze zijn een goede aanleiding om beter te kijken en in een praktijk na te vragen of de neus vrij is en hoe tong en lippen werken.
Overdag
De mond staat bij het spelen, lezen of tv-kijken vaak open. Je kind ademt hoorbaar door de mond, de lippen zijn droog. Bij het zitten zakt het in elkaar en schuift het hoofd naar voren.
’s Nachts
Je kind slaapt met open mond, snurkt of slaapt onrustig. ’s Ochtends is de mond droog, en overdag lijkt het vaak moe of ongeconcentreerd.
Gewoonten
Speen of duim zitten lang na de tweede verjaardag nog vaak in de mond. Bij het praten of slikken schuift de tong tussen de tanden, sommige s-klanken klinken slissend.
Ook vaak terugkerende infecties van de bovenste luchtwegen of terugkerende middenoorontstekingen kunnen samenhangen met mondademhaling. Bespreek zulke observaties bij de kinderarts of de kno-arts.
Zo trainen kinderen
Een zachte FaceFormer, een eigen plan
Kinderen trainen met de FaceFormer ZERO. Die heeft dezelfde vorm en grootte als de ONE, alleen het materiaal is zachter, en hij wordt aanbevolen voor kinderen tot tien jaar. Het plan stemt je praktijk af op je kind. Bij kleine kinderen bepaalt de praktijk vanaf wanneer en in welke vorm er wordt getraind. In de shop: ZERO kinderset met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje, of de ZERO los.
Kinderen oefenen vanaf het begin twee oefeningen. Bij de basisoefening houdt je kind de lippenwig met de lippen vast, bijt dicht, slikt en ontspant dan. Bij de trekoefening wordt de FaceFormer zachtjes naar voren getrokken, terwijl de lippen hem vasthouden. Daarbij legt de tong zich tegen het gehemelte en gaat de lucht door de neus. Zo trainen kinderen neusademhaling en mondsluiting zonder aan hun ademhaling te hoeven denken.
Kracht is daarbij niet belangrijk. Het gaat erom dat elke herhaling netjes lukt. Er wordt niet vaker dan drie keer per dag geoefend. De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen en telt mee.
Dag 1 tot 14
Drie keer per dag telkens 5 basisoefeningen en 5 trekoefeningen.
Dag 15 tot 28
Drie keer per dag telkens 10 basis- en trekoefeningen.
Vanaf week 5
Drie keer per dag telkens 20 basis- en trekoefeningen, als je kind goed meekomt.
’s Nachts
Na een paar weken komt de ZERO er ook ’s nachts bij. Valt hij er in het begin uit, dan is dat normaal.
Zo ziet de rustige start eruit die praktijken voor kinderen gebruiken. De allerkleinsten oefenen niet volgens aantallen, maar al spelend. Vanaf ongeveer tien jaar kan na een paar weken de stevigere ONE erbij komen voor de training overdag, ’s nachts blijft het bij de ZERO. Alle stappen in detail: basisoefening, trekoefening en gebruik ’s nachts.
Volhouden
Prijzen, stempelen, spelen
Wie zijn kind de mondademhaling wil afleren, merkt al snel dat vermaningen weinig uithalen. Een patroon dat vanzelf loopt, laat zich niet met de wil sturen. Het wordt door veel gelijke herhalingen opnieuw aangeleerd, en daarvoor hebben kinderen vooral plezier en jou nodig.
Wie de mondsluiting van zijn kind wil stimuleren, heeft vooral regelmaat nodig. Die is belangrijker dan perfectie. De FaceFormer ZERO kinderset bevat naast de ZERO een hygiënebox, een pluchen tasje en een succesboekje met stempel.
Speels introduceren
Stel de FaceFormer voor als vlinder of laat een handpop meedoen. Doe voor hoe hij zit en laat je kind het nadoen.
Samen oefenen
Als mama, papa of broertjes en zusjes meetrainen, wordt de training een normale routine en voelt je kind zich niet anders.
Zichtbaar tellen
Een stempel in het succesboekje voor elke sessie, of een tandenstoker als egelstekel in de ventilatiegaatjes van de bewaarbox voor elke herhaling. Zo ziet je kind wat het heeft bereikt.
Klein touwtrekken
Je kind houdt de lippenwig met de lippen vast, jij trekt heel zachtjes. Zo wordt de trekoefening een spel, en de tong legt zich daarbij tegen het gehemelte.
Rechtop, met pauzes
In het begin staand oefenen, later op een krukje zonder leuning, zodat je kind niet in elkaar zakt. Tussen de oefeningen door mag er gespeeld worden.
Prijzen en belonen
Lof voor elke nette herhaling en een betrouwbare beloning, bijvoorbeeld samen spelen, een ijsje of een bioscoopbezoek. Liever korte sessies die elke dag lukken dan lange die weerstand oproepen.
Om mee te doen
Oefenen met video
Ga met je kind voor het scherm zitten en doe samen mee. De meedoevideo’s op YouTube begeleiden jullie door de basis- en trekoefening.
5× basis- en trekoefening (3 min.)10× basis- en trekoefening (6 min.)
De korte video past bij de eerste twee weken, de langere bij week 3 en 4. Voor jou als moeder of vader legt een uitgebreide informatievideo uit hoe de training met kinderen is opgebouwd.
In samenspel
Beugel, logopedie en FaceFormer
De training vult aan wat andere vakgebieden doen. Door een arts of tandarts voorgeschreven behandelingen stop je alsjeblieft niet op eigen houtje.
Met beugel. ZERO en ONE kunnen samen met uitneembare en vaste beugels worden gebruikt, ook ’s nachts. Bij brackets beschermt een strookje tandheelkundige was het materiaal. Overleg de aanpak met de orthodontiepraktijk. De beugel zet de tanden recht, de training werkt aan tong, lippen en ademhaling, die elke dag op de tanden inwerken.
Met logopedie. De FaceFormer-therapie wordt in veel logopediepraktijken ingezet, als onderdeel van een myofunctionele therapie bij kinderen. Is je kind al in behandeling, vraag daar dan hoe de training kan worden ingepast.
Na een poliepen- of amandeloperatie. Is de neus verstopt door vergrote neusamandelen, dan wordt eerst de luchtweg onderzocht. Na de ingreep is de neus vrij, maar het aangeleerde patroon blijft vaak bestaan. Dat is een goed moment om de neusademhaling te trainen.
Bij kinderen wordt de FaceFormer-therapie onder meer ingezet bij de omschakeling van mond- naar neusademhaling, bij verkeerde tongfuncties, bij het afleren van speen en duimzuigen, bij functioneel bepaalde spraak- en taalstoornissen en begeleidend bij tandstandafwijkingen en kaakafwijkingen. Alle toepassingsgebieden: Waar wordt de FaceFormer-therapie ingezet?
Stand van het onderzoek
Onderzocht bij kinderen
De belangrijkste studie naar de FaceFormer-therapie is uitgevoerd met kinderen en jongeren. In het Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf werden 45 kinderen en jongeren tussen bijna vier en zeventien jaar willekeurig over twee groepen verdeeld. De ene groep trainde met de FaceFormer, de andere met myofunctionele therapie zonder hulpmiddel, telkens zes maanden lang. Na zes maanden werden 30 van hen opnieuw onderzocht, 17 met FaceFormer en 13 zonder hulpmiddel; op hen hebben de percentages betrekking.
De beperkingen horen erbij. De lipkracht nam in beide groepen toe. Bij de uitspraak was er geen verschil. Hoe stabiel de resultaten op lange termijn zijn, heeft de studie niet onderzocht, en het is één enkele studie met een kleine groep. Meer daarover: Hoe werkt de FaceFormer-therapie?
Mondademhaling
Afwijkend slikpatroon na 6 maanden
Schwan M, dissertatie, Universität Hamburg 2007. Korbmacher et al., Int J Orofacial Myology 2004. Gerandomiseerd, 45 kinderen en jongeren, zes maanden, 30 opnieuw onderzocht (17 met, 13 zonder hulpmiddel).
Vragen van ouders
Veel gevraagd
Vanaf welke leeftijd kan mijn kind met de FaceFormer trainen?
Bij kleine kinderen bepaalt de praktijk vanaf wanneer en in welke vorm er wordt getraind. De allerkleinsten oefenen al spelend; met vaste aantallen herhalingen trainen kinderen meestal vanaf de kleuterleeftijd. Praktijken die met kinderen werken, vind je in het behandelaarsoverzicht.
Kan de FaceFormer al bij zuigelingen of heel jonge kinderen met voedingsproblemen worden ingezet?
Niet op eigen houtje. Bij zuigelingen en peuters met voedingsproblemen komt de FaceFormer alleen in aanmerking onder deskundige therapeutische begeleiding, en of en hoe hij wordt ingezet, wordt per geval beslist. Voor kinderen onder de vier jaar geldt in het algemeen dat ze alleen met deskundige begeleiding trainen. Bespreek dit in de praktijk die je kind al begeleidt.
Is er een FaceFormer in kindermaat?
Nee. Alle FaceFormers hebben dezelfde vorm en grootte. De ZERO is van zachter materiaal en wordt aanbevolen voor kinderen tot tien jaar. Ongewoon voelt hij in het begin voor bijna alle kinderen. Doet hij pijn, bel ons dan op +49 2303 89991 voordat je iets aan de FaceFormer verandert.
Is de FaceFormer een tongtrainer voor kinderen?
Zo wordt er vaak naar gezocht. Hij traint de tong echter niet alleen, maar samen met mondsluiting, slikken en neusademhaling. Bij het slikken ontstaat een lichte onderdruk, en de tong legt zich tegen het gehemelte.
Hoe motiveer ik mijn kind om te trainen?
Met spel, lof en vaste tijden, bijvoorbeeld na het tandenpoetsen. Oefen samen, gebruik de meedoevideo’s en het succesboekje. Als het echt niet wil lukken, neemt een praktijk je veel druk uit handen.
Hoe kan een eerste FaceFormer-sessie met een klein kind eruitzien?
Het liefst speels, of het nu in de praktijk is of thuis. Je kind mag de gele ZERO eerst bekijken en aanraken voordat hij in de mond gaat, en jij of de therapeut doet de oefening voor. Zo nadert het kind het hulpmiddel stap voor stap, zonder druk en in zijn eigen tempo.
Kan mijn kind de FaceFormer met een beugel gebruiken?
Ja, met een uitneembare en een vaste beugel, ook ’s nachts. Een strookje tandheelkundige was op de brackets beschermt het materiaal. Overleg de aanpak met de orthodontiepraktijk.
Kan mijn kind de FaceFormer ’s nachts inslikken?
De lippenwig ligt vóór de lippen, het membraan in het mondvoorhof vóór de tanden. Is de neus verstopt, dan duwen kinderen de FaceFormer in hun slaap meestal onbewust naar buiten. Dat hij in het begin ’s ochtends op het kussen ligt, is normaal. Met de nacht beginnen jullie pas als de training overdag al een paar weken loopt.
Kan mijn kind de FaceFormer vele maanden lang en ook ’s nachts dragen?
Ja, de ZERO begeleidt je kind gedurende de trainingsperiode van meerdere maanden, ’s nachts als aanvulling op de training overdag, niet als vervanging daarvan. Let daarbij op signalen zoals druk op de tanden, geïrriteerd slijmvlies of aanhoudende onrust in de slaap. Pauzeer dan kort en ga verder met minder herhalingen. Houdt het aan, bespreek het dan in je praktijk of bel ons op +49 2303 89991.
Is de FaceFormer een vervanging voor de speen?
Nee. Het is een trainingshulpmiddel voor korte oefensessies en voor de nacht volgens plan, geen fopspeen. Bij het afleren van speen en duimzuigen wordt hij ingezet, omdat hij lippen en tong naar het patroon leidt dat de speen verdringt. Bij de duim loont het bovendien om rustig om te buigen in plaats van te verbieden, overdag met iets voor de handen en ’s avonds met een vast slaapritueel.
Waarom kan een vaak gebruikte speen de tong van mijn kind beperken?
De tong heeft bewegingsvrijheid nodig, bij het drinken, later bij het eten van de lepel en bij elke slik, om terug te vinden naar haar referentiepositie tegen het gehemelte. Ligt er lange tijd een speen op, dan kan ze dat volgens ons in de regel niet meer vrij doen en zoekt ze bij het slikken een omweg die kan inslijten. Doorslaggevend is dus minder de speen op zich dan de vraag hoe vaak en hoe lang hij in de mond zit.
Kunnen oefenbekers of tuitbekers met drinktuit het patroon op een vergelijkbare manier beïnvloeden?
Volgens ons in de regel wel, als de tuit vaak en lang in de mond zit. Hij ligt dan net als een speen op de tong en beperkt haar vrije beweging bij het slikken. Een open beker of een opzetstuk zonder tuit laat haar meer ruimte.
Mijn kind is verkouden. Moet het blijven oefenen?
Een korte pauze is geen probleem. Ga zo snel mogelijk weer verder. Is de neus langere tijd dicht, laat de luchtweg dan door een arts bekijken.
Hoe lang duurt de training?
Dat hangt ervan af hoe lang een patroon al bestaat. Reken op meerdere maanden. Er wordt verder getraind, ook als er vroeg iets verandert, totdat mondsluiting en neusademhaling ook in de slaap vanzelf verlopen.
Vergoedt de zorgverzekeraar de kosten?
De FaceFormer zelf wordt door de Duitse zorgverzekeraars in de regel niet vergoed. Meer daarover: Wordt de FaceFormer door de Duitse zorgverzekeraar vergoed?
Bronnen
- Schwan M (2007). Evaluation einer innovativen apparativen Therapie zur Harmonisierung der orofazialen Muskulatur und Funktion. Eine prospektive randomisierte klinische Studie bei Kindern. Proefschrift, Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf. PDF
- Korbmacher HM, Schwan M, Berndsen S, Bull J, Kahl-Nieke B (2004). Evaluation of a new concept of myofunctional therapy in children. International Journal of Orofacial Myology 30:39–52. PMID 15832861
- Abdel Hadi LA, Aburahma SK (2022). Effect of mouth breathing on dentofacial morphology, systematisch overzicht. PMC9498581
- Berndsen K-J, Berndsen S. FaceFormer Trainings-Therapie. Manual zur Methodik. 2e druk 2024, hoofdstuk Kinderen.
Meer lezen
Kennis over dit onderwerp
Alle onderwerpen in een overzicht
Hoe verder
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch af te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.