Therapie · Hoe ze werkt
Ademen. Slikken.Hoofdbalans.
Drie basisfuncties die je onafgebroken uitvoert. Verlopen ze volgens het juiste patroon, dan werkt het hele lichaam gemakkelijker. De FaceFormer-therapie traint precies dit patroon.
Getraind wordt het programma, niet de kracht.
Met veel gelijke, zuivere herhalingen leert je zenuwstelsel het juiste verloop opnieuw, tot het vanzelf verloopt, overdag en ’s nachts.
Het model
Drie functies. Eén circuit.
De ademhaling geeft het ritme dat veilig slikken mogelijk maakt. Het slikken houdt de spanning van de mond- en keelspieren op peil. De hoofdbalans ordent de positie waarin luchtweg en slikweg elkaar niet hinderen.
Ademhaling
Via de neus wordt de lucht gefilterd, verwarmd en bevochtigd. De neusademhaling geeft het zenuwstelsel tegelijk een gelijkmatig ritme.
Slikken
Vele honderden tot duizend keer per dag, ook in de slaap. Daarbij legt de tong zich tegen het gehemelte, sluiten de lippen, en worden de spieren van mond en keel elke keer geactiveerd.
Hoofdbalans
Het hoofd balanceert op de wervelkolom, gedragen door een fijn afgestemd spiersamenspel. Zijn positie bepaalt mee hoe wijd de luchtweg is.
Elk van de drie functies draagt de beide andere en wordt door hen gedragen. Dr. Klaus-Jürgen Berndsen noemt dat het triadisch functiecircuit. Omdat de drie zo nauw verweven zijn, houdt een afzonderlijk gecorrigeerde functie haar verloop niet vast zolang de beide andere in het oude patroon blijven. Daarom traint de FaceFormer altijd alle drie samen.
Anatomie
Waar alles samenkomt
Ademlucht en voedsel delen in neus, mond en keel een gemeenschappelijke weg. In het centrum ligt het tongbeen, het enige bot van het lichaam zonder gewrichtsverbinding, uitsluitend vastgehouden door spieren en banden. Bij het slikken wordt het opgetild, en met elke kanteling van het hoofd verandert zijn positie.
De drift
Hoe een kleine afwijking een symptoom kan worden
Is het samenspel verstoord, dan compenseert het lichaam. De voorziening blijft gewaarborgd, maar de inspanning neemt toe. Dr. Berndsen beschrijft deze ontwikkeling in vier fasen:
Het patroon wijkt af
De ademhaling verloopt via de mond, de tong ligt laag in plaats van tegen het gehemelte, het hoofd wordt naar voren gehouden. Nog voel je niets.
Het lichaam compenseert
Andere spieren springen bij, bijvoorbeeld in de nek, zodat de luchtweg open blijft. Na verloop van tijd wordt de compensatie een gewoonte.
De vorm volgt
Wat lang zo verloopt, laat sporen na: een smal, hoog gehemelte, afwijkende tandstanden, een veranderde houding.
Klachten worden zichtbaar
Bijvoorbeeld snurken, kaakgewrichts- of nekklachten. Ze zijn het zichtbare einde van een ontwikkeling die vaak jaren eerder is begonnen.
Terugkerende combinaties van zulke bevindingen hebben Sabine en Dr. Klaus-Jürgen Berndsen beschreven als craniocervicaal dysfunctiesyndroom (CCDS). Het is een werkmodel uit de praktijk, geen diagnose uit een internationale classificatie.
De aanpak
Aan het begin van de keten
Ademhaling, slikken en hoofdbalans zorgen de klok rond voor zuurstof, voeding en de ruimtelijke positie van het lichaam. Alle drie zijn nauw verbonden met het autonome zenuwstelsel, dat hartslag, spijsvertering en afweer aanstuurt. Ze staan daarmee aan het begin van veel oorzakelijke ketens, en veel klachten kunnen ermee samenhangen.
Eerste stap, geen vervanging
De triade hoort aan het begin van elk onderzoek. Ze vervangt geen diagnose en geen andere behandeling, ze legt de basis waarop andere maatregelen beter kunnen aangrijpen.
Het lichaam ordent zichzelf
Zoals bij een wond: de arts reinigt en verzorgt, genezen moet het weefsel zelf. De training verandert de omstandigheden, afhankelijke systemen kunnen zich daarop opnieuw instellen. Klaus Berndsen noemt dat emergente correctie.
Wat het oplevert, hangt van veel factoren af
Van hoe lang een patroon al bestaat, of structuren zijn veranderd en hoe regelmatig je traint. Niet elke klacht hangt samen met de triade, en dat is in orde.
Je doet daarbij niets verkeerd
De training brengt natuurlijke functies terug in hun oorspronkelijke patroon. Ze werkt met wat je lichaam toch al dagelijks doet.
Het principe
Kracht of programma
Het zenuwstelsel leert compensatiepatronen door herhaling, precies zoals elk ander bewegingsprogramma. Na duizenden ademhalingen en slikbewegingen voelt het uitwijkpatroon normaal aan en het eigenlijk juiste vreemd.
Alleen meer kracht
Wie alleen de spierkracht vergroot zonder het patroon te veranderen, voert het oude patroon krachtiger uit.
Het patroon opnieuw leren
De FaceFormer-therapie richt zich op het aansturingspatroon: veel identieke, zuivere herhalingen met korte tussenpozen. Beslissend is het patroon.
Het hulpmiddel
Vorm en prikkelarchitectuur
Lippenwig en membraan geven het zenuwstelsel een duidelijke startimpuls: waar de beweging begint, waar ze naartoe gaat en over welke vlakken de krachten zich verdelen.
Slepen om te draaienLippenwig Ovaal en rondom afgeschuind. Hij leidt de lippen naar het midden van de mond, zonder de beweging af te dwingen.
Afdichting Het membraan ligt achter de lippen in het mondvoorhof en sluit de mondruimte naar voren af.
Onderdruk Lippenwig en membraan zijn zonder opening met elkaar verbonden. Bij het slikken ontstaat daardoor een lichte onderdruk en legt de tong zich tegen het gehemelte.
Begeleiden in plaats van dwingen
De lippenwig leidt de lippen naar het midden van de mond en geeft een voelbare terugkoppeling, zonder de beweging af te dwingen.
Onderdruk in de mond
Het membraan ligt achter de lippen, sluit de mondruimte af en veroorzaakt bij het slikken een lichte onderdruk. De tong legt zich tegen het gehemelte.
Alleen het juiste verloop lukt
Uitwijkbewegingen werken met de FaceFormer niet. Het brein moet het verloop actief plannen en corrigeren, en precies zo leert het.
Wat haar bijzonder maakt
Vijf redenen waarom het patroon terugkomt
Terugvoeren in plaats van opnieuw uitvinden
Het juiste patroon is aangelegd. Ademen, slikken en hoofdbewegingen worden al vóór de geboorte geoefend, hun basisschakeling ligt in de oudste delen van de hersenstam. Uitwijkpatronen leggen er een laag overheen, gewist wordt het niet. De training leidt daarnaar terug.
Alle drie tegelijk
In de hersenstam worden ademhaling, slikken en tongbeweging samen aangestuurd. Daarom werkt de lipsluiting verder door: op het optillen van de tong, het zachte gehemelte, de neuspassage en de hoofdbalans.
Een vast referentiepunt
De kleine verhoging achter de bovenste snijtanden, de papilla incisiva, is dicht bezet met zenuwuiteinden. Ze geeft het zenuwstelsel een eenduidige plek waarop de tong zich richt.
Een duidelijk signaal
Lippen en tong behoren tot de gevoeligste gebieden van het lichaam. De FaceFormer geeft ze een nauwkeurig, steeds gelijk prikkelpatroon waarvan het zenuwstelsel kan leren.
Nauwkeurigheid boven hoeveelheid
Een onnauwkeurige oefening is geen zwakkere juiste oefening, ze traint een ander patroon. Daarom telt elke zuivere herhaling meer dan veel snelle.
In het dagelijks leven
Dag en nacht
Overdag train je bewust, drie keer per dag een paar minuten. Na enkele weken draag je de FaceFormer ZERO daarnaast ook ’s nachts, zonder te oefenen. In de slaap zetten oude patronen zoals de mondademhaling zich het makkelijkst door, en juist daar ondersteunt de FaceFormer de mondsluiting en de neusademhaling.
Het doel is dat het juiste patroon zonder aandacht verloopt, de training overleeft en zich naar het dagelijks leven vertaalt. De beste toetssteen daarvoor is de nacht.
Toetsstenen
Waaraan je merkt dat er iets verandert
Een patroon geldt als opnieuw aangeleerd als het aan drie voorwaarden voldoet:
Het verloopt zonder aandacht
De mond blijft ’s nachts gesloten zonder dat iets hem vasthoudt. De tong ligt tegen het gehemelte terwijl je aan iets anders denkt.
Het overleeft de training
Wat alleen tijdens de oefenfase bestaat, is een trainingseffect. Een opnieuw aangeleerd patroon blijft.
Het vertaalt zich
De vele honderden slikbewegingen van een dag volgen het nieuwe patroon, niet alleen die ene slok tijdens de oefening.
Grenzen horen erbij. Is een ruimte anatomisch te nauw gebouwd, dan verbetert een beter patroon de omstandigheden, maar het schept geen ruimte. Afgesleten tandsubstantie of beschadigde gewrichtsvlakken herstellen niet, wel is de belasting te veranderen. En een training die dagelijks moet plaatsvinden, staat of valt met de regelmaat.
Stand van het onderzoek
Wat studies laten zien
In een gerandomiseerde studie aan het Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf trainden 45 kinderen en jongeren zes maanden lang, 26 van hen met de FaceFormer, 19 met myofunctionele therapie zonder apparaat. Na zes maanden werden 30 van hen opnieuw onderzocht, 17 met FaceFormer en 13 zonder apparaat; op hen hebben de percentages betrekking.
De lipkracht nam in beide groepen toe, met de FaceFormer sneller. Bij de uitspraak was er geen verschil. Over de stabiliteit op lange termijn doet de studie geen uitspraak.
Mondademhaling
Afwijkend slikpatroon na 6 maanden
Schwan M, proefschrift, Universität Hamburg 2007. Korbmacher et al., Int J Orofacial Myology 2004. Gerandomiseerd, 45 kinderen en jongeren, na zes maanden 30 opnieuw onderzocht (17 met, 13 zonder apparaat).
De oefeningen
Alle modules met 3D-animatie
Stap voor stap uitgelegd, met trainingsplan en hulp als iets nog moeilijk gaat.
Vragen
Veel gevraagd
Heb ik veel kracht nodig voor de training?
Nee. Kracht speelt geen rol, het gaat om het patroon: dat lippen, tong, slikken en ademhaling in de juiste volgorde samenwerken. Begin met weinig herhalingen en let op nauwkeurigheid.
Waarom moet ik de lippenwig dan stevig aandrukken?
Het aandrukken is geen krachttraining. Het geeft het zenuwstelsel een duidelijk, steeds gelijk signaal, waaruit het optillen van de tong, het zachte gehemelte, de neuspassage en de hoofdbalans meevolgen. De moeiteloze mondsluiting in het dagelijks leven is het resultaat.
Vervangt de training mijn huidige behandeling?
Nee. De FaceFormer-therapie is met veel behandelingen te combineren, bijvoorbeeld met een beugel of logopedie. Door een arts voorgeschreven therapieën stop je alsjeblieft niet op eigen houtje, maar je bespreekt het verloop met je praktijk.
Hoe lang duurt het?
Dat verschilt sterk en hangt ervan af hoe lang een patroon al bestaat. De basistraining is opgezet voor meerdere maanden. Je therapeut begeleidt je daarbij.
Voor wie is de training?
Voor kinderen en volwassenen. Bij kleine kinderen bepaalt de praktijk vanaf wanneer en in welke vorm er getraind wordt. Kinderen tot tien jaar trainen met de zachtere FaceFormer ZERO.
Bronnen
- Schwan M (2007): Evaluation einer innovativen apparativen Therapie zur Harmonisierung der orofazialen Muskulatur und Funktion. Proefschrift, Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf. Volledige tekst
- Korbmacher HM, Schwan M, Berndsen S, Bull J, Kahl-Nieke B (2004): Evaluation of a new concept of myofunctional therapy in children. Int J Orofacial Myology 30:39–52. PubMed
- Herget A, Ohlendorf D, Kopp S (2012): Auswirkungen der Face-Former-Therapie auf die Oberkörperstatik. Manuelle Medizin 50:204–210. DOI
- Jean A (2001): Brain stem control of swallowing: neuronal network and cellular mechanisms. Physiological Reviews 81(2):929–969. DOI
- Endo C, Sato T, Yajima T, Igarashi K, Ichikawa H (2018): Innervation of the human incisive papilla. Cells Tissues Organs 205(2). DOI
- Van den Steen L, Vanderwegen J, Guns C et al. (2019): Tongue-strengthening exercises in healthy older adults. PubMed
- Berndsen K (in voorbereiding): Trust the Triad. Hoofdstukken triadische patroonregulatie, directe regulatie en emergente correctie, vorm en prikkelarchitectuur.
- Berndsen K, Berndsen S (2023): FaceFormer-Therapie. Neurophysiologische Kausaltherapie bei CCDS. In: Langenhan J, Kopp S (red.): Zahnärztliche Schlafmedizin. Thieme, p. 285–302.
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch in te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.
