Vakartikel zenuwstelsel
De nervus vagus stimuleren?Wat de rustzenuw echt nodig heeft
Ademhalingsoefeningen, oorapparaatjes, neuriën of koud water: rond de nervus vagus doen veel tips de ronde. Hier lees je wat de nervus vagus werkelijk doet, wat studies over het stimuleren ervan laten zien en waarom volgens ons ademhaling, slikken en hoofdbalans hem de belangrijkste signalen leveren.
Herken je dit?
Je wilt tot rust komen, maar je lichaam schakelt niet om?
Wat geldt voor jou?
Tik aan wat voor jou geldt.
Zijn meerdere punten van toepassing, dan loont het om te kijken naar de processen die je zenuwstelsel de hele dag begeleiden. De nervus vagus is geen schakelaar die je van buitenaf omzet. Hij meldt de hersenen hoe ademhaling, slikken en hoofdbalans op dat moment verlopen, en die processen zijn te trainen.
Wat de vagus werkelijk doorgeeftWat oefeningen en apparaten doenHet belangrijkste in het kort
- De nervus vagus is de hoofdzenuw van het parasympathische zenuwstelsel. De meeste van zijn vezels geven signalen door van het lichaam naar de hersenen. Hij is vooral een sensor en geen ontspanningsknop.
- Langzaam ademen verandert meetbaar de vagale aansturing van het hart. Voor veel apparaten en trucs is het onderzoek magerder dan de reclame doet vermoeden.
- Volgens ons leveren ademhaling, slikken en hoofdbalans de vagus de klok rond zijn belangrijkste signalen. Daarom beginnen we bij de training van deze patronen, niet bij één losse prikkel.
Video
De nervus vagus, je rustzenuw: zo breng je hem in balans
Das Video lädt erst nach dem Klick. Dann werden Daten an YouTube (Google) übertragen.
Anatomie
Nervus vagus: de zwervende zenuw
Nauwelijks een zenuw wordt zo vaak genoemd als het om stress, slaap of spijsvertering gaat. Zijn verloop verklaart waarom.
De nervus vagus is de tiende van twaalf hersenzenuwen. Zijn naam komt uit het Latijn en betekent “zwervend”. Hij verlaat de schedel aan de schedelbasis, loopt in de hals langs de grote bloedvaten naar beneden en vertakt zich in borst en buik. Zijn vezels bereiken slokdarm, luchtwegen, hart, lever en het hele spijsverteringskanaal1.
Wat denk je: in welke richting lopen de meeste vezels in de nervus vagus?
van de vezels in de vagus loopt opstijgend van het lichaam naar de hersenen, slechts ongeveer 20 % afdalend naar de organen2
heeft de mens. De vagus is de tiende en de enige die tot ver in de buikholte reikt
De vagus is de belangrijkste zenuw van het parasympathische zenuwstelsel, het deel van het autonome zenuwstelsel dat staat voor herstel en spijsvertering2. Zijn tegenspeler is het sympathische zenuwstelsel, dat het lichaam op prestatie instelt. Beide werken niet als twee schakelaars tegen elkaar in, maar voortdurend samen. Gezond is daarom niet een zo hoog mogelijke vagustonus, maar een systeem dat afhankelijk van de situatie kan wisselen tussen inspanning en herstel.
Hersenstam
Meer sensor dan schakelaar
Wie de vagus wil stimuleren, stelt zich vaak een ontspanningsknop voor. Zijn bouw wijst op een ander beeld.
De opstijgende vezels van de vagus eindigen in de hersenstam, in een kerngebied dat nucleus tractus solitarii heet. Daar komen signalen uit luchtwegen, hart, bloedsomloop en spijsvertering samen. De sensoren aan het einde van de vezels registreren rek, druk, temperatuur en chemische signalen1. De hersenstam verwerkt deze situatierapporten en antwoordt.
Hij meldt
De rek van longen en maag, de druk in de grote bloedvaten, chemische signalen uit de darm en prikkels uit keel en strottenhoofd.
Hij stuurt
Via zijn dalende vezels remt hij de hartslag, werkt hij in op de spijsvertering en verzorgt hij de spieren van keelholte, zachte gehemelte en strottenhoofd.
Hij schakelt
In de hersenstam komen zijn signalen samen met de ritmegevers voor ademhaling en slikken. Daar ontstaat de afstemming tussen beide.
De vagus is in de eerste plaats een sensor, geen schakelaar.Hij rapporteert de hersenen wat er in het lichaam gebeurt. Hoe rustig of gespannen het systeem reageert, hangt daarom vooral af van wat hij te melden heeft.
In dit kerngebied zitten ook de zenuwcellen die het slikpatroon in gang zetten, vormgeven en in de tijd ordenen. André Jean van de Universiteit Aix-Marseille heeft dat beschreven in een groot overzichtsartikel3. Slikcentrum en hoofdingang van de vagus liggen dus op dezelfde plek. Voor ons is dat de kern van de zaak, want hier ontmoeten basisfuncties en autonoom zenuwstelsel elkaar.
Als een meldkamer
Een meldkamer beslist niet op goed geluk, maar op basis van de meldingen die binnenkomen. Komen er voortdurend onduidelijke meldingen binnen, dan blijft ze paraat, ook als er buiten op dat moment niets gebeurt. Zo ongeveer zien wij de hersenstam. Rust ontstaat daar volgens ons wanneer de binnenkomende meldingen een kloppend beeld geven.
Ademhaling
Nervus vagus en ademhaling: de hartslag ademt mee
Via de ademhaling is het werk van de vagus aan het hart het makkelijkst waar te nemen, zelfs zonder meetapparaat.
Bij het inademen klopt je hart iets sneller, bij het uitademen weer langzamer. Deze respiratoire sinusaritmie ontstaat vooral doordat de vagus het hart bij het uitademen sterker afremt dan bij het inademen. Ze is een hoofdbestanddeel van de hartslagvariabiliteit, kortweg HRV, de schommeling in de tijd tussen twee hartslagen. Een hoge, vagaal gemedieerde HRV geldt als teken van een zenuwstelsel dat zich goed kan aanpassen.
Probeer het uit. Leg twee vingers aan de binnenkant van je pols en adem rustig en langzaam door je neus. Met wat geduld voel je hoe de pols bij het inademen iets sneller wordt en bij het uitademen weer langzamer. Dat is je vagus aan het werk.
over langzaam, bewust ademen analyseerde een onderzoeksgroep van de Deutsche Sporthochschule Köln. De vagaal gemedieerde HRV steeg tijdens de oefening en direct daarna4
daarvan toetsten programma’s over meerdere sessies. Ook na deze programma’s was de vagaal gemedieerde HRV verhoogd4
De neus speelt daarbij een eigen rol. Door de neus stroomt de lucht tegen een grotere weerstand in dan door de open mond. Volgens ons is dat een reden waarom neusademhaling vanzelf rustiger en dieper wordt, terwijl mondademhaling verleidt tot snelle, oppervlakkige ademteugen.
Doorslaggevend is het patroon, niet een getal. Een ademfrequentie die voor iedereen even goed is, bestaat volgens ons niet. Belangrijk is dat de mond afgesloten is en het lichaam zelf zijn ritme vindt.
Slikken
Slikken en vagus: een onderschat signaal
Bij het woord vagus denkt bijna niemand aan slikken. Toch is de zenuw bij elke slik betrokken.
Met zijn afdalende vezels verzorgt de vagus de spieren van keel, zachte gehemelte en strottenhoofd. Zijn opstijgende vezels melden samen met de tong-keelzenuw wat daar gebeurt. Er wordt vele honderden tot duizend keer per dag geslikt5, zowel wakker als in de slaap. Elke slik is een kort, nauwkeurig geordend verloop waarbij tong, keel, strottenhoofd en ademhaling betrokken zijn.
Daarvoor moeten ademen en slikken precies op elkaar afgestemd zijn. Er wordt bij voorkeur geslikt bij de overgang naar het uitademen, de ademhaling stopt daarbij kort, en daarna volgt vaak een uitademing6. De ritmegevers voor beide liggen in de hersenstam dicht bij elkaar en stemmen zich voortdurend op elkaar af.
steeg de hartslag in liggende houding gemiddeld bij elke afzonderlijke slik, in staande houding met 8,5, gemeten bij 23 gezonde mensen7
na de slik was de hartslag weer op het uitgangsniveau. De korte versnelling ontstaat volgens de auteurs vooral door een afname van de vagale activiteit8
Dat verrast, als je slikken kent als ontspanningstruc. Een enkele slik laat de vagale rem even los, hij trekt hem niet aan. Wat hij de hersenstam levert, is een krachtige, in de tijd geordende prikkel op precies de plek waar de vagus binnenkomt. Of veel correcte slikken de grondtoon van het zenuwstelsel op den duur verschuiven, is tot nu toe niet gemeten.
De frequentie van het slikken is een leerargument, geen dosis.Zelfs vele honderden slikken per dag nemen maar een paar minuten in beslag. Hun kracht zit erin dat een patroon zich door herhaling inprent, bij elke afzonderlijke slik.
3D-film
Slikken en hoofdbalans in één verloop
De film toont in 50 seconden de hoofdbalansrotatie, een oefening waarin slikken en hoofdbalans samenkomen.
Keelholte, strottenhoofd en de spieren van de hoofdbalans werken hier samen in één verloop. Zo ontstaan tegelijk signalen uit het slikken en uit de hoofdbalans. De oefening komt vanaf ongeveer week 6 bij de basistraining.
De triade
Wat de nervus vagus de klok rond te horen krijgt
Ademhaling, slikken en hoofdbalans gaan onafgebroken door. Volgens ons zijn ze daarom de belangrijkste afzenders van de signalen naar de hersenstam.
Ademhaling
Bij elke ademteug melden rekreceptoren in de longen via de nervus vagus iets aan de hersenstam. Langzame, rustige neusademhaling gaat samen met een sterkere vagale sturing van het hart. Oppervlakkige, snelle mondademhaling verschuift het beeld volgens ons in de andere richting.
Slikken
Keelholte en strottenhoofd melden elke slok aan de hersenstam. Het uitgangspunt is de referentiepositie van de tong. Ligt de tong laag en wordt er met persen geslikt, dan komt daar volgens ons een ander, minder geordend signaal aan.
Hoofdbalans
Evenwichtsorgaan en receptoren in de nek melden elke verandering in de stand van het hoofd, en de bloedsomloop past zich aan. Schuift het hoofd lange tijd naar voren, dan verandert volgens ons ook deze stroom van signalen.
Volgens ons ligt hier in de regel de reden waarom veel mensen zich ondanks ademhalingsoefeningen niet uitgerust voelen. Wijken ademhaling, slikken en hoofdbalans lange tijd af van hun referentiepatroon, dan krijgt de hersenstam de klok rond een beeld dat niet naar veiligheid oogt. Dit triadisch functiecircuit staat aan het begin van veel oorzakelijke ketens.
Het patroon wijkt af
Mondademhaling, een laag liggende tong of een naar voren verplaatst hoofd, vaak al jarenlang ingesleten.
De signalen veranderen
Uit luchtwegen, keelholte en nek komen in de hersenstam andere signalen aan dan bij een kloppend patroon.
Het systeem blijft alert
Volgens ons mist de hersenstam de terugmelding dat alles in orde is. De basisspanning blijft verhoogd.
Herstel valt zwaarder
Ontspannen, inslapen en herstel kunnen daaronder lijden, ook zonder stress van buitenaf.
De zoektocht naar de schakelaar
Veel mensen proberen dan trucs en apparaten. De stroom van signalen uit het dagelijks leven blijft daarbij zoals hij is.
Stand van het onderzoek
Nervus vagus en ontsteking: wat aangetoond is
Je leest vaak dat een sterke nervus vagus ontstekingen in het hele lichaam dempt. Daar zit iets waars in, maar minder dan vaak wordt beweerd.
Het mechanisme bestaat en heet ontstekingsreflex. Een onderzoeksgroep bij New York liet in 2000 zien dat acetylcholine, de boodschapperstof van de nervus vagus, in kweken van menselijke vreetcellen de afgifte van ontstekingsstoffen zoals TNF verlaagt. Bij ratten met een kunstmatig opgewekte bloedvergiftiging voorkwam elektrische prikkeling van de nervus vagus de circulatoire shock9. Dit zijn bevindingen uit celkweek en dierproeven.
van de 242 reumapatiënten in een schijngecontroleerde studie verbeterden na drie maanden met minstens 20 % volgens een standaardmaat, met een geïmplanteerde stimulator op de nervus vagus in de hals tegenover schijnprikkeling. Medewerkers van de fabrikant behoren tot de auteurs10
bij mensen toonden overwegend aan dat een hogere HRV samengaat met lagere ontstekingswaarden. Dat is een samenhang, geen bewijs voor oorzaak en gevolg11
De onderbouwde zin luidt daarom zo. Een gerichte elektrische prikkeling van de nervus vagus kan bij de mens ontstekingsstoffen verlagen en een ontstekingsziekte in beperkte mate verbeteren. Dat ademhalingsoefeningen, neuriën of slikken via deze weg ontstekingen dempen, is daarmee niet aangetoond.
Gemeten
De ontstekingsreflex in celkweek en dierproeven, het effect van geïmplanteerde stimulatoren bij reuma en de samenhang tussen HRV en ontstekingswaarden.
Onderbouwd
Volgens ons kan een kloppend patroon van ademhaling, slikken en hoofdbalans de voorwaarden voor deze reflex verbeteren, omdat het de stroom van signalen naar de nervus vagus verandert.
Open
Of een training van de basisfuncties de vagustonus of ontstekingswaarden meetbaar verandert, is niet onderzocht. Wij zien daarin een onderbouwd vermoeden, geen belofte van effect.
Methoden
Nervus vagus activeren: wat oefeningen en apparaten doen
Onder “nervus vagus stimuleren” vind je ademtechnieken, oorapparaten, neuriën, gorgelen en koud water. Het wetenschappelijk bewijs daarvoor loopt sterk uiteen.
Het best onderzocht is langzaam ademen, zoals hierboven beschreven. Veel dunner is het bewijs bij apparaten die de oortak van de nervus vagus via de huid prikkelen. Deze transcutane auriculaire vagusstimulatie, kortweg taVNS, wordt graag aangeprezen als eenvoudige weg naar ontspanning. De oortak verzorgt de huid van de uitwendige gehoorgang; via deze tak loopt bijvoorbeeld de hoestprikkel bij het schoonmaken van het oor.
bij gezonde mensen vergeleken de oorstimulatie met schijnprikkeling. Samengevat veranderde ze de vagaal gemedieerde HRV niet12
met bloedvergiftiging kregen vijf dagen oorstimulatie of schijnprikkeling. De ontstekingswaarden daalden sterker, de klinische scores verschilden niet tussen de groepen13
Neuriën, gorgelen of het gezicht in koud water dompelen zijn als manier om de nervus vagus op lange termijn te versterken weinig onderzocht. Ze kunnen kort een vegetatieve reactie opwekken. Of daar meer uit voortkomt, is open.
Het gaat er niet om de nervus vagus op de een of andere manier te prikkelen.Doorslaggevend is volgens ons wat de zenuw de hele dag te melden heeft. Een prikkel van buitenaf geeft een signaal dat de hersenstam niet als beweging kan lezen. Een correcte slok levert een signaal waarvoor dit kerngebied juist gebouwd is om het te verwerken.
Draag je een door een arts geplaatste vagusstimulator, bijvoorbeeld bij epilepsie, of neem je medicijnen voor hart of bloedsomloop, verander daar dan niets aan zonder je behandelende praktijk. De training van de basisfuncties is daarmee te combineren.
Training
Oefeningen voor de nervus vagus: de basisfuncties trainen
Je voornemen om rustig door de neus te ademen, lukt een tijdje. Bij spanning, in een gesprek of tijdens de slaap neemt het oude patroon het weer over. Een patroon is geen voornemen, maar een opgeslagen verloop. Werd het jarenlang herhaald met mondademhaling, een laag liggende tong of een naar voren geschoven hoofd, dan is het net zo vast opgeslagen als een fysiologisch patroon. Daarom houdt het stand tegen goede voornemens.
Automatisch betekent niet juist.Verkeerd geleerd is stabiel geleerd. Vaak herhalen maakt een afwijkend patroon niet juist, het verstevigt het. Veranderen kan het door een oefening die het juiste patroon vaak en precies herhaalt.
Onze aanpak is daarom de training van de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans. Een apparaat dat stroom aan de nervus vagus afgeeft, hoort daar niet bij.
Bij de FaceFormer-training ligt de FaceFormer in het mondvoorhof, achter de lippen en voor de tanden. De tongpunt ligt tegen het kleine bultje achter de bovenste snijtanden, je ademt door de neus, het hoofd is rechtop in balans.
Bij de basisoefening druk je de lippenwig met je lippen samen, bijt je kort op je kiezen en slik je één keer. De onderdruk trekt de tong tegen het gehemelte, de mondholte is afgesloten. Tijdens de training slik je veel vaker achter elkaar dan in het dagelijks leven, en deze herhaling prent het patroon in.
Vanaf ongeveer week 6 komt de ademhalingsoefening erbij. Je ademt ongeveer zes seconden door je neus in, houdt kort je adem in, bijt op en slikt, en ademt dan zes seconden lang uit.
Hier komen langzaam ademen en correct slikken samen in één verloop. Bij de hoofdbalansrotatie komt de hoofdbalans erbij, bij de hoofdbalansrotatie met ademhaling alle drie de basisfuncties tegelijk.
- Vanaf dag 1
Basisoefening
Drie keer per dag een paar minuten met de FaceFormer ZERO, het aantal herhalingen bouw je week na week op.
- Vanaf ongeveer week 3
Trekoefening en nacht
De trekoefening komt erbij. ’s Nachts draag je de FaceFormer ZERO, zodra de basisoefening goed gaat.
- Na enkele weken
Overstap op de ONE
Overdag train je met de FaceFormer ONE. Die is even groot en heeft dezelfde vorm als de ZERO, alleen van steviger materiaal.
- Vanaf ongeveer week 6
Ademhalingsoefening en hoofdbalansrotatie
De ademhalingsoefening verbindt de training met rustige neusademhaling, de hoofdbalansrotatie met de hoofdbalans.
- Over maanden
Het patroon verloopt vanzelf
Tot de nieuwe verlopen zonder nadenken gaan, rekent de oefenhandleiding op zes tot twaalf maanden.
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, alle modules vind je op de oefenpagina’s. Je kunt alleen trainen. Train je met een praktijk, dan kan die het plan op jou afstemmen. Voor kinderen geldt een eigen oefenplan, meer daarover bij FaceFormer voor kinderen.
Dagelijks leven
De nervus vagus in het dagelijks leven ondersteunen
Uitademen mag langer duren
Adem rustig door je neus in en laat de uitademing iets langer worden dan de inademing. Dwing jezelf niet tot een bepaald aantal, de rust moet vanzelf komen.
Lippen dicht, tong omhoog
De lippen liggen ontspannen tegen elkaar, de tongpunt op het referentiepunt. Zo blijft de mond afgesloten en neemt de lucht de weg door de neus.
Slikken zonder persen
Betrap je jezelf op tandenklemmen, ontspan dan je tanden, leg de tongpunt aan en slik één keer losjes met gesloten lippen.
Hoofdbalans achter het beeldscherm
Stel beeldscherm en stoel zo in dat je hoofd boven je lichaam in balans is en niet naar voren schuift.
Korte checks gedurende de dag
Koppel een blik naar binnen aan iets wat je vaak doet, bijvoorbeeld je telefoon ontgrendelen. Adem je door je neus, waar is je tong, waar je hoofd?
Geduld met het patroon
Een patroon verandert in de loop van weken en maanden, niet op één avond. Regelmatig kort oefenen levert meer op dan af en toe lang.
Vragen
Veel gevraagd
Wat is de nervus vagus?
De nervus vagus, ook zwervende zenuw genoemd, is de tiende hersenzenuw en de belangrijkste zenuw van het parasympathische zenuwstelsel. Hij loopt van de hersenstam via de hals tot in borst en buik en verzorgt onder meer keel, strottenhoofd, hart, longen en spijsverteringskanaal. Ongeveer 80 % van zijn vezels geeft signalen door van het lichaam naar de hersenen.
Hoe kan ik mijn nervus vagus stimuleren?
Het best onderzocht is langzaam, rustig ademen. Dat verhoogt meetbaar de vagaal gemedieerde hartslagvariabiliteit. Volgens ons werkt echter vooral wat de vagus de hele dag doorgeeft, dus hoe je ademt, slikt en je hoofd in balans houdt. Daarom beginnen we bij de training van deze basisfuncties en niet bij één losse prikkel.
Welke oefeningen voor de nervus vagus zijn er?
Veel gebruikt worden langzaam ademen, neuriën, gorgelen en koud water. Het best onderbouwd is langzaam ademen. In de FaceFormer-training oefen je neusademhaling, slikken en hoofdbalans in één verloop, bijvoorbeeld bij de basisoefening, de ademhalingsoefening en de hoofdbalansrotatie.
Wat heeft de ademhaling met de nervus vagus te maken?
Bij het uitademen remt de vagus het hart sterker af dan bij het inademen, de hartslag schommelt daarom mee met de adem. Langzaam ademen versterkt deze schommeling.
Is het genoeg om bewust door de neus te ademen en de tong tegen het gehemelte vast te houden?
Bewuste neusademhaling en een vastgehouden tong helpen zolang je eraan denkt. Tijdens een gesprek, op het werk en in de slaap neemt het oude patroon het over. Volgens ons vindt de tong haar referentiepositie ook zonder aandacht wanneer de lippen dicht zijn, de neus vrij is en de slok volledig verloopt, want dan houdt de onderdruk in de mond haar daar. Een vastgehouden stand vervangt dit samenspel niet.
Helpt een vagusstimulator aan het oor?
Het onderzoek is wisselend. Een analyse van 16 studies bij gezonde mensen vond ten opzichte van schijnstimulatie geen verandering van de vagaal gemedieerde hartslagvariabiliteit. Enkele kleine studies bij zieken laten veranderde ontstekingswaarden zien. Een door een arts geplaatste stimulator is iets anders dan een apparaat voor thuisgebruik; aan een voorgeschreven behandeling verander je niets zonder je praktijk.
Kun je met de nervus vagus het “zelfhelend vermogen” activeren?
Het begrip beschrijft dat het lichaam zichzelf voortdurend reguleert en herstelt. De vagus is daarbij betrokken als meldlijn en via de ontstekingsreflex. Een schakelaar waarmee je deze processen van buitenaf aanzet, bestaat echter niet. We spreken daarom van zelfregulatie, en die heeft volgens ons kloppende basisfuncties nodig.
Is mijn nervus vagus geblokkeerd of bekneld?
Deze begrippen duiken vaak op bij het zoeken, maar het zijn geen diagnoses die je uit onrust, spijsverteringsklachten of nekspanning kunt afleiden. Vaker zit er volgens ons een patroon achter waarin ademhaling, slikken en hoofdbalans uit balans zijn geraakt. Hartritmestoornissen of nieuwe slikklachten moeten door een arts worden onderzocht.
Stimuleert de FaceFormer de nervus vagus?
Niet in de zin van een apparaat dat prikkels of stroom afgeeft. De FaceFormer is het trainingshulpmiddel van de FaceFormer-therapie, waarmee je mondsluiting, referentiepositie van de tong, neusademhaling, slikken en hoofdbalans oefent. Of de vagustonus daardoor meetbaar verandert, is niet onderzocht.
Meer over dit onderwerp
Meer artikelen uit de kennisbank
Alle onderwerpen in een overzicht
Hoe verder
Bronnen
- Berthoud HR, Neuhuber WL (2000). Functional and chemical anatomy of the afferent vagal system. Autonomic Neuroscience 85(1-3):1-17. PMID 11189015. Bron
- Bonaz B, Bazin T, Pellissier S (2018). The Vagus Nerve at the Interface of the Microbiota-Gut-Brain Axis. Frontiers in Neuroscience 12:49. PMID 29467611. Bron
- Jean A (2001). Brain stem control of swallowing: neuronal network and cellular mechanisms. Physiological Reviews 81(2):929-969. PMID 11274347. Bron
- Laborde S, Allen MS, Borges U et al. (2022). Effects of voluntary slow breathing on heart rate and heart rate variability: A systematic review and a meta-analysis. Neuroscience and Biobehavioral Reviews 138:104711. PMID 35623448. Bron
- Lear CS, Flanagan JB, Moorrees CF (1965). The frequency of deglutition in man. Archives of Oral Biology 10:83-100. PMID 14262163. Bron
- Bautista TG, Sun QJ, Pilowsky PM (2014). The generation of pharyngeal phase of swallow and its coordination with breathing: interaction between the swallow and respiratory central pattern generators. Progress in Brain Research 212:253-275. PMID 25194202. Bron
- Sherozia OP, Ermishkin VV, Lukoshkova EV (2003). Dynamics of swallowing-induced cardiac chronotropic responses in healthy subjects. Bulletin of Experimental Biology and Medicine 135(4):322-326. PMID 12910298. Bron
- Numata T, Ogawa Y, Kotani K, Jimbo Y (2015). Extraction of response waveforms of heartbeat and blood pressure to swallowing. Methods of Information in Medicine 54(2):179-188. PMID 25396222. Bron
- Borovikova LV, Ivanova S, Zhang M et al., Tracey KJ (2000). Vagus nerve stimulation attenuates the systemic inflammatory response to endotoxin. Nature 405(6785):458-462. PMID 10839541. Bron
- Tesser JRP, Crowley AR, Box EJ et al. (2026). Vagus nerve-mediated neuroimmune modulation for rheumatoid arthritis: a pivotal randomized controlled trial (RESET-RA). Nature Medicine 32(1):369-378. PMID 41429981. Bron
- Williams DP, Koenig J, Carnevali L, Sgoifo A, Jarczok MN, Sternberg EM, Thayer JF (2019). Heart rate variability and inflammation: A meta-analysis of human studies. Brain, Behavior, and Immunity 80:219-226. PMID 30872091. Bron
- Wolf V, Kühnel A, Teckentrup V, Koenig J, Kroemer NB (2021). Does transcutaneous auricular vagus nerve stimulation affect vagally mediated heart rate variability? A living and interactive Bayesian meta-analysis. Psychophysiology 58(11):e13933. PMID 34473846. Bron
- Wu Z, Zhang X, Cai T et al. (2023). Transcutaneous auricular vagus nerve stimulation reduces cytokine production in sepsis: An open double-blind, sham-controlled, pilot study. Brain Stimulation 16(2):507-514. PMID 36801260. Bron
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch af te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.
