Vakartikel slikken
Reflux en brandend maagzuurWelke rol het slikken speelt
Het brandt achter het borstbeen, er komt zuur omhoog, ’s nachts wordt het erger? Hier lees je hoe maagingang, middenrif en slikken samen de slokdarm beschermen, bij welke alarmsignalen je reflux door een arts laat onderzoeken en wat studies over ademtraining hebben laten zien.
Herken je dit?
Het brandt achter het borstbeen, en zuur is maar een deel van het verhaal
Wat geldt voor jou?
Tik aan wat voor jou geldt.
Kloppen meerdere punten, dan loont het om beter te kijken. Reflux is een aandoening die een arts kan vaststellen, en sommige signalen horen snel in een praktijk thuis. Daarnaast lees je waarom slikken en middenrif de slokdarm beschermen.
AlarmsignalenWat slikken ermee te maken heeftHet belangrijkste in het kort
- Af en toe brandend maagzuur kennen veel mensen. Frequente klachten kunnen wijzen op refluxziekte, en bij alarmsignalen zoals slikklachten, gewichtsverlies of bloedingen hoort dat snel bij een arts.
- De slokdarm beschermt zich dubbel. Maagingang en middenrif vormen een drukbarrière, en slikken met speeksel ruimt teruggestroomd zuur weer op. Maagzuurremmers dempen het zuur, aan deze dubbele bescherming veranderen ze niets.
- Het middenrif is een spier die je kunt trainen. Kleine studies naar ademtraining laten meetbare effecten op de barrière zien. Volgens ons hoort deze training thuis in het samenspel van ademhaling, slikken en hoofdbalans.
Video
Reflux en brandend maagzuur: oorzaken en wat je zelf kunt doen
Das Video lädt erst nach dem Klick. Dann werden Daten an YouTube (Google) übertragen.
Grondslagen
Reflux, brandend maagzuur, refluxziekte: drie begrippen, één weg
In de volksmond wordt alles brandend maagzuur genoemd. Voor de duiding helpt het om de begrippen uit elkaar te houden.
De slokdarm is een spierbuis die voedsel van de keel naar de maag transporteert. Stroomt maaginhoud terug, dan spreekt men van reflux, letterlijk terugstroming. Het gevoel dat dit kan veroorzaken, is brandend maagzuur, een branderig gevoel achter het borstbeen, vaak met zure oprispingen.
van de volwassenen in Europa heeft volgens een overzichtsstudie refluxziekte, gedefinieerd als bijvoorbeeld brandend maagzuur of zure oprispingen op ten minste één dag per week1
was hetzelfde aandeel in Noord-Amerika. Sinds 1995 laten de studies een stijging zien1
Of reflux een aandoening wordt, hangt af van frequentie, ernst en gevolgen voor het slijmvlies. Dat laat zich onderzoeken, bijvoorbeeld met een scopie of een zuurmeting over 24 uur. Daarom begint dit artikel met de signalen waarbij je niet moet afwachten.
Onderzoek
Alarmsignalen: wanneer brandend maagzuur naar de praktijk hoort
De Amerikaanse vakvereniging voor gastro-enterologie noemt in haar richtlijn alarmsignalen waarbij zo snel mogelijk een scopie moet plaatsvinden. Bij pijn op de borst wordt eerst het hart onderzocht2.
Slikklachten
Happen blijven achter het borstbeen hangen, of het slikken doet pijn.
Onbedoeld gewichtsverlies
Je valt af zonder dat je dat wilt.
Bloedingen
Bloed in het braaksel, koffiedik-achtig braaksel of zwarte ontlasting.
Herhaaldelijk braken
Je moet herhaaldelijk overgeven.
Bloedarmoede
Vermoeidheid en bleekheid, in het bloedbeeld een lage ijzer- of hemoglobinewaarde.
Pijn op de borst
Druk of pijn op de borst kan van het hart komen en wordt eerst daar onderzocht.
Bel bij pijn op de borst, kortademigheid of pijn die uitstraalt naar arm, kaak of rug het alarmnummer 112. Een scopie raadt de richtlijn daarnaast aan als er meerdere risicofactoren zijn voor een omvorming van het slijmvlies, de zogenaamde Barrett-oesofagus2. Of dat bij jou het geval is, beoordeelt je huisartspraktijk of een maag-darm-leverpraktijk.
Ook zonder alarmsignalen loont het om het te laten onderzoeken als brandend maagzuur wekenlang meerdere keren per week optreedt. Aanhoudende reflux kan het slijmvlies ontsteken, en een vroeg herkende ontsteking laat zich makkelijker behandelen. Hoesten, heesheid of astma kunnen met reflux samenhangen, maar hebben ook veel andere oorzaken die mee onderzocht moeten worden2.
Anatomie
De slokdarm heeft meer dan één afsluiting
Vaak hoor je dat de sluitspier bij de maagingang niet goed sluit. Dat is te kort door de bocht.
Een kringspier zoals bij de anus bestaat bij de maagingang niet. De onderste sluitspier is een zone van verdikte spieren in de wand van de slokdarm, en die dicht niet alleen af. Op weg naar de maag gaat de slokdarm door het middenrif, waarvan de spierpijlers haar daar als een lus omvatten. Samen vormen ze de antirefluxbarrière3.
Boven: de ingang
Bij de overgang van keelholte naar slokdarm opent de bovenste sluitspier zich bij het slikken en sluit daarna weer. Hij beschermt keelholte en luchtwegen.
Midden: de middenriflus
Waar de slokdarm door het middenrif gaat, leggen de pijlers ervan zich om haar heen. Bij het inademen trekken ze samen en versterken ze de afsluiting.
Onder: de maagingang
De onderste sluitspier houdt een rustspanning aan. Bij het slikken opent hij zich voor de hap en sluit daarna weer.
Reflux ontstaat niet alleen als deze barrière voortdurend te zwak is. Veel terugstromingen gebeuren in korte momenten waarin de onderste sluitspier zonder slik verslapt. Daarbij komen de druk in de buik, de maaglediging en de hiatushernia. Daarbij schuift een deel van de maag door de opening in het middenrif omhoog, en wijken de twee delen van de barrière uit elkaar.
Reflux is niet simpelweg te veel zuur. Doorslaggevend is of de barrière standhoudt en of de slokdarm zich weer reinigt.Zuur hoort in de maag. Problematisch wordt het op de verkeerde plek en te lang.
Middenrif en drukruimte
Het middenrif: ademhalingsspier en deel van de afsluiting
Het middenrif scheidt borst- en buikholte. Daarmee zit het precies op de plek waar wordt bepaald of maaginhoud naar boven wordt gedrukt.
Het middenrif is de belangrijkste ademhalingsspier. Bij het inademen zakt het, bij het uitademen stijgt het. Tegelijk vormt het het deksel van een drukruimte waarvan de bodem de bekkenbodem is.
Stijgt de druk in de buik, dan drukt die ook tegen de maagingang. Dan moet de barrière tegendruk geven. Hoe middenrif en bekkenbodem bij het ademen samenwerken, beschrijft ons artikel over bekkenbodemtraining.
Hoe sterk de druk van onderaf werkt, laat een meting bij 285 personen in Chicago zien. Hoe hoger de body-mass-index en de buikomvang, des te hoger was de druk in de maag, en des te vaker weken sluitspier en middenriflus uit elkaar4. Of dat door afvallen terugloopt, bleef open.
Als een tuinslang in een hand
Stel je een tuinslang voor die door een losjes gesloten hand loopt. De hand kan de slang extra dichtknijpen als er van onderaf waterdruk komt. Gaat ze open of glijdt de slang eruit, dan hangt alles van de slang zelf af. Ongeveer zo werkt de middenriflus om de slokdarm.
Anders dan de onderste sluitspier is het middenrif een skeletspier. Je kunt het deels bewust aansturen, en daarom laat het zich trainen. Een overzichtsstudie uit Tsjechië beschrijft de middenrifpijlers als een van de hoofdbestanddelen van de antirefluxbarrière en ziet in ademtraining een mogelijkheid voor geselecteerde patiënten3.
Slikken
Waarom slikken de slokdarm reinigt
Zelfs een goede barrière laat af en toe iets door. Hoe lang het zuur dan op het slijmvlies blijft, bepaalt het slikken.
Je slikt vele honderden tot duizend keer per dag, het grootste deel ongemerkt. Daarbij komt speeksel in de slokdarm, en een slik zet een golf in gang die de inhoud richting maag duwt, de peristaltiek. Hoe de reiniging verloopt, heeft een onderzoeksgroep in Milwaukee bij gezonde mensen gemeten5. Meer over de fasen van het slikken in het artikel Slikken en slikstoornis.
Zuur komt in de slokdarm
In het experiment werd 15 milliliter verdund zoutzuur in de slokdarm gebracht.
De eerste golf ruimt de hoeveelheid op
Een tot twee peristaltische golven duwden bijna alle vloeistof terug naar de maag.
Er blijft een zuur laagje achter
Een kleine rest hield de zuurgraad in de slokdarm laag.
Speeksel neutraliseert de rest
Met de volgende slikken steeg de waarde stapsgewijs tot die weer normaal was. Werd het speeksel uit de mond weggezogen, dan bleef deze reiniging uit5.
Slikken en speekselvloed hangen samen. Als gezonde mensen op een pepermuntje zogen, maakten ze zes keer zoveel speeksel aan en slikten ze bijna twee keer zo vaak6. In Tokio gaven mensen met refluxklachten minder speeksel af, dat bovendien zuur slechter bufferde, 33 per groep7. Of dat oorzaak of gevolg is, laat het onderzoek niet zien.
Speeksel is een versterker van de reiniging, niet de oorzaak van de reflux.Zo duidt het boek “Trust the Triad” het. Slikken en speeksel voorkomen het terugstromen niet, ze verkorten de tijd waarin zuur op het slijmvlies inwerkt.
Slaap
Brandend maagzuur ’s nachts: waarom het liggend erger wordt
Veel mensen kennen het: overdag gaat het, ’s nachts brandt het. Daar zijn goede fysiologische redenen voor.
Volgens een overzichtsstudie treden refluxepisodes in de slaap minder vaak op dan overdag, maar duren ze duidelijk langer8. Als redenen noemen de auteurs de sterke afname van speekselproductie en slikfrequentie, een zwakkere waarneming van het branden en een tragere maaglediging. Minder speeksel en minder slikken betekenen een langere contacttijd van het zuur.
Wanneer is je brandend maagzuur het duidelijkst?
Overgewicht en obstructieve slaapapneu bevorderen volgens dezelfde studie nachtelijke reflux8. Hoe ademstops ontstaan, beschrijft ons artikel over snurken en slaapapneu. Wie ’s nachts door de mond ademt, wordt vaak wakker met een droge mond, meer daarover onder droge mond.
De mond ’s nachts dichtplakken raden wij niet aan, ook niet om over te stappen op neusademhaling. De tape sluit de mond mechanisch, het patroon blijft. Bij reflux of braken in de slaap kan de dichtgeplakte mond bovendien gevaarlijk worden. Achtergronden in het artikel Mouth taping.
Onze visie
Reflux en de basisfuncties: wat aangetoond is en hoe wij het zien
Hier maken we een zuiver onderscheid tussen wat studies laten zien en het model waarmee wij werken.
Aangetoond is dat het middenrif deel uitmaakt van de barrière en dat slikken en speeksel de slokdarm reinigen. Niet aangetoond is dat een afwijkend slikpatroon reflux veroorzaakt. Een zoektocht naar bewijs daarvoor leverde geen bruikbaar resultaat op, zo staat het ook in het boek “Trust the Triad”.
Volgens ons speelt de aansturing toch een rol. Slokdarm en maagingang worden via de nervus vagus aangestuurd, en dezelfde hersenstam coördineert ademhaling en slikken. Meer daarover in het artikel over de nervus vagus.
Volgens het model van Dr. Berndsen ontstaat reflux vaak ook uit een compensatoir slikpatroon. Verloopt de slok zonder tandcontact en zonder krachtige tongstoot, dan blijven de zenuwprikkels zwak die via de nervus vagus en de slokdarm de reflexreeks tot aan de maagingang in gang zetten. De afsluiting daar is geen eenvoudige kringspier, maar een reflexmatig aangestuurd samenspel met het middenrif. Onderzocht is deze keten niet, ze is zijn verklaring vanuit de functie.
Het patroon wijkt af
Mondademhaling, oppervlakkige borstademhaling, een laag liggende tong of een naar voren geschoven hoofd.
Het lichaam compenseert
Het middenrif werkt minder, andere spieren springen bij, en het zenuwstelsel slaat de vervanging op.
De omgeving verandert
De borstkas zakt, de druk in de buik verdeelt zich anders.
Klachten kunnen volgen
Volgens ons kan dat bij veel mensen ertoe bijdragen dat de barrière minder goed standhoudt. Wanneer en in welke mate, hangt af van duur, omvang en leeftijd.
Ademhaling, slikken en hoofdbalans werken samen als geheel. Balanceert het hoofd boven het lichaam, dan beweegt de borstkas vrij en werkt het middenrif over zijn volle bereik. Ligt de tong in de referentiepositie van de tong en zijn de lippen gesloten, dan loopt de ademhaling door de neus en verloopt de slik met onderdruk en tandcontact.
Spieren die niet in hun functie betrokken zijn, worden niet gebruikt en verliezen spanning. Dat geldt volgens ons ook voor het middenrif. Of een training die ademhaling en slikken weer in hun functie brengt bij reflux tot een verbetering leidt, is voor onze training niet onderzocht.
Stand van het onderzoek
Ademtraining bij reflux: wat studies laten zien
Over het trainen van het middenrif bij reflux zijn inmiddels meerdere kleine studies verschenen. Geen daarvan heeft de FaceFormer onderzocht.
daalde in Graz het deel van de dag waarin de slokdarm zuur was, na vier weken buikademhalingstraining. 19 personen, via loting verdeeld, in de controlegroep geen verandering9
steeg in Fortaleza de gemiddelde druk bij de maagingang bij 12 personen met reflux na een training van de inademingsspieren10
steeg in Tsjechië de druk van de onderste sluitspier bij 53 personen na ten minste drie maanden middenrifademhaling11
In Graz zetten elf van de negentien deelnemers de training voort. Na negen maanden was hun kwaliteit van leven beter, en namen ze gemiddeld minder maagzuurremmers naar behoefte in. Bij wie niet verder trainde, werd geen langetermijneffect gevonden9. In Fortaleza daalde na de training ook het aantal korte verslappingen van de sluitspier, de zuurbelasting in het onderste deel van de slokdarm veranderde daarentegen niet10.
In het Tsjechische onderzoek werden de waarden van dezelfde personen voor en na de training vergeleken. Ook de golven van de slokdarm werden krachtiger. Op de grootte van een bestaande hiatushernia had de training geen invloed11. Dat is een belangrijke grens.
Uit het ontbreken van een onderzoek volgt niet dat het verband niet bestaat. Er volgt uit dat het niet onderzocht is.De studies zijn klein. Ze laten zien dat de barrière zich door actieve training laat beïnvloeden. Voor de training van ademhaling, slikken en hoofdbalans als geheel staat dit onderzoek nog uit. Onze eigen studies vind je onder Studies en wetenschap.
Behandeling duiden
Maagzuurremmers, operatie, training: hoe dat samengaat
Wie reflux heeft, krijgt vaak protonpompremmers voorgeschreven, zoals pantoprazol of omeprazol. Die hebben hun plaats.
Protonpompremmers verminderen de vorming van maagzuur en zijn volgens de richtlijn de medicamenteuze behandeling van eerste keus, ook om een ontsteking van de slokdarm te laten genezen. De barrière aan de maagingang en de reiniging van de slokdarm veranderen ze niet. Dezelfde richtlijn beschrijft de gegroeide zorg over bijwerkingen bij langdurig gebruik en beveelt na een goede respons op een behandeling van acht weken een stoppoging aan2.
van 120 gezonde mensen hadden in een gerandomiseerde studie na acht weken esomeprazol en aansluitend stoppen zuurgerelateerde klachten, onder placebo 15 %. Refluxpatiënten werden daar niet onderzocht13
Het stoppen is dus niet onschuldig, het lichaam reageert op de voortdurende demping, al bij gezonde mensen. Volgens ons hoort daarom het oefenen van de functie erbij, want daarvan hangen barrière en reiniging af.
Zuur dempen
- Vermindert hoe zuur de terugstroming is
- Beschermt het slijmvlies en behandelt ontstekingen
- Werkt zolang je het middel neemt
- Na het stoppen kunnen zuurgerelateerde klachten optreden
- Verandert barrière en reiniging niet
Barrière en reiniging trainen
- Grijpt aan bij middenrif, ademhaling en slikken
- Vraagt weken tot maanden regelmatig oefenen
- Vervangt geen diagnose en geen behandeling van een ontsteking
- Laat zich combineren met de medische behandeling
Het een sluit het ander niet uit. Het ene beschermt het slijmvlies, het andere grijpt aan bij de functie.
Stop niet op eigen houtje met voorgeschreven medicijnen. Een ontsteking van de slokdarm heeft haar behandeling nodig, en een stoppoging hoort onder medische begeleiding, niet op eigen initiatief. Hoe wij de FaceFormer-therapie naast andere behandelingen plaatsen, lees je onder FaceFormer en andere behandelingen.
Bij aanhoudende klachten ondanks medicijnen komt een operatie in aanmerking waarbij de maag om de slokdarm wordt gelegd. Ze versterkt de afsluiting mechanisch en kan gevolgen hebben, zoals slikklachten en een opgeblazen gevoel, die volgens een chirurgisch vakartikel relatief vaak optreden14. Hoe je ademt en slikt, verandert ze niet. Volgens ons hoort vóór zo’n ingreep daarom de blik op de functie.
Over leefstijl zijn er duidelijke gegevens. In twee gerandomiseerde studies daalde na gewichtsverlies de zuurbelasting van de slokdarm. Late avondmaaltijden verlengden die in liggende houding, een verhoogd hoofdeinde van het bed verlaagde die van 21 naar 15 procent van de ligtijd12. De richtlijn raadt aan om twee tot drie uur voor het slapen niets meer te eten2.
Training
Middenrif en slikken trainen: de ademhalingsoefening
In de FaceFormer-training oefenen ademhaling, slikken en hoofdbalans samen. Voor het middenrif is de ademhalingsoefening de kern.
Basis is de basisoefening. De FaceFormer ligt in het mondvoorhof, de tongpunt tegen de kleine verhoging achter de bovenste snijtanden, het hoofd is rechtop in balans. Je drukt de lippenwig samen, bijt kort op elkaar en slikt.
Vanaf ongeveer week 6 komt de ademhalingsoefening erbij. Eén hand ligt onder het borstbeen op de buik. Je voelt hoe de buik bij het inademen omhoogkomt, omdat het middenrif zakt.
De ademhalingsoefening verbindt middenrif en slik in één verloop. Je ademt ongeveer zes seconden door de neus in en perst daarbij de lippen tegen de lippenwig. Dan houd je de adem in, bijt je op elkaar en slik je. Daarna adem je zes seconden uit.
De pauze daarna verleng je in kleine stappen, zo ver als het prettig blijft. De drukruimte van onderaf wordt betrokken via de bekkenbodemoefening.
- Vanaf dag 1
Basisoefening
Drie keer per dag een paar minuten met de FaceFormer ZERO, begeleid door de gratis app.
- Vanaf ongeveer week 3
Trekoefening en nacht
De trekoefening komt erbij. ’s Nachts draag je de FaceFormer ZERO, zodra de basisoefening goed gaat.
- Na enkele weken
Overstap op de ONE
Overdag train je met de FaceFormer ONE, even groot als de ZERO, alleen van steviger materiaal.
- Vanaf ongeveer week 6
Ademhalingsoefening
Inademen, vasthouden met opbijten en slikken, uitademen. De pauze daarna wordt na verloop van tijd langer.
- Over maanden
Het patroon verloopt vanzelf
Tot de nieuwe patronen verlopen zonder erbij na te denken, rekenen wij op zes tot twaalf maanden.
Is je neus langdurig verstopt, laat dat dan vóór de ademhalingsoefening onderzoeken door een arts. Bij alarmsignalen gaat het medisch onderzoek voor de training. Alle modules vind je op de oefenpagina’s.
Dagelijks leven
Wat je in het dagelijks leven bij brandend maagzuur kunt doen
Eerder avondeten
Tussen de laatste maaltijd en het gaan liggen zouden twee tot drie uur moeten zitten.
Hoofdeinde verhogen
Brandt het ’s nachts, verhoog dan het hoofdeinde van het bed, in plaats van het hoofd met kussens te knikken.
Rechtop na het eten
Blijf na het eten rechtop. Balanceert het hoofd boven het lichaam, dan heeft het middenrif ruimte.
Rustig eten en slikken
Kauw grondig en slik bewust, in plaats van haastig weg te spoelen. Wie snel eet, slikt vaak lucht mee.
Door de neus ademen
Lippen losjes gesloten, de tong in de referentiepositie. Zo blijft de mond vochtig en staat het speeksel klaar om te slikken.
Gewicht en roken
Overgewicht verhoogt de druk in de buik. Afvallen en stoppen met roken raden richtlijn en overzichtsstudie uitdrukkelijk aan.
Triggers observeren
Vet, zwaar eten, alcohol, koffie of pittig eten versterken bij sommige mensen het branden. Een kort dagboek laat zien wat bij jou telt.
Vragen
Veel gevraagd
Wat is het verschil tussen reflux en brandend maagzuur?
Reflux is het terugstromen van maaginhoud in de slokdarm. Brandend maagzuur is het branderige gevoel achter het borstbeen dat daardoor kan ontstaan. Reflux kan zich ook uiten als keelschrapen, hoesten of zure oprispingen.
Wanneer moet ik met brandend maagzuur naar de dokter?
Snel bij alarmsignalen: slikklachten, ongewild gewichtsverlies, bloed in het braaksel of zwarte ontlasting, herhaaldelijk braken of bloedarmoede. Bij pijn op de borst wordt eerst het hart onderzocht, bij kortademigheid bel je het alarmnummer 112. Ook brandend maagzuur dat wekenlang meerdere keren per week optreedt, hoort door een arts beoordeeld te worden.
Welke rol speelt het slikken bij reflux?
Slikken reinigt de slokdarm. De eerste golf duwt bijna de hele hoeveelheid terug naar de maag, de resterende zuurfilm neutraliseert het speeksel dat met de volgende slokken meekomt. Tijdens de slaap slik je minder vaak, daarom blijft zuur ’s nachts langer. Dat een afwijkend slikpatroon reflux veroorzaakt, is niet aangetoond. Dr. Berndsen ziet volgens zijn model toch een verband via de aansturing, onderzocht is het niet.
Wat heeft het middenrif met brandend maagzuur te maken?
De slokdarm gaat door het middenrif, waarvan de pijlers zich als een lus om de slokdarm leggen. Samen met de onderste sluitspier vormen ze de barrière tegen het terugstromen. Bij een hiatushernia wijken beide uit elkaar.
Kun je het middenrif trainen tegen reflux?
Het middenrif is een skeletspier en laat zich trainen. Kleine studies uit Oostenrijk, Brazilië en Tsjechië vonden na ademtraining een hogere druk bij de maagingang of minder zuur in de slokdarm. Op een hiatushernia had de training geen invloed. Diagnose en behandeling vervangt ze niet.
Waarom is brandend maagzuur ’s nachts erger?
In de slaap nemen speekselproductie en slikfrequentie sterk af, en de maag leegt zich langzamer. Terugstromingen zijn ’s nachts zeldzamer, maar duren langer. Late maaltijden versterken dat, een verhoogd hoofdeinde kan het verminderen.
Mag ik mijn maagzuurremmers gewoon weglaten als ik train?
Niet op eigen houtje. Maagzuurremmers beschermen het slijmvlies en behandelen een ontsteking. Of en hoe je de dosis verlaagt, bespreek je met je praktijk. De training laat zich combineren met de behandeling.
Helpt de FaceFormer bij reflux?
De FaceFormer is het trainingsapparaat voor de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans. In de ademhalingsoefening train je middenrifademhaling en slikken in één verloop. Of dat bij reflux tot een verbetering leidt, is voor de FaceFormer niet onderzocht.
Meer over dit onderwerp
Meer artikelen uit de kennisbank
Alle onderwerpen in een overzicht
Hoe verder
Bronnen
- El-Serag HB, Sweet S, Winchester CC, Dent J (2014). Update on the epidemiology of gastro-oesophageal reflux disease: a systematic review. Gut 63(6):871-880. PMID 23853213. Bron
- Katz PO, Dunbar KB, Schnoll-Sussman FH, Greer KB, Yadlapati R, Spechler SJ (2022). ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. American Journal of Gastroenterology 117(1):27-56. PMID 34807007. Bron
- Zdrhova L, Bitnar P, Balihar K, Kolar P, Madle K, Martinek M, Pandolfino JE, Martinek J (2023). Breathing Exercises in Gastroesophageal Reflux Disease: A Systematic Review. Dysphagia 38(2):609-621. PMID 35842548. Bron
- Pandolfino JE, El-Serag HB, Zhang Q, Shah N, Ghosh SK, Kahrilas PJ (2006). Obesity: a challenge to esophagogastric junction integrity. Gastroenterology 130(3):639-649. PMID 16530504. Bron
- Helm JF, Dodds WJ, Pelc LR, Palmer DW, Hogan WJ, Teeter BC (1984). Effect of esophageal emptying and saliva on clearance of acid from the esophagus. New England Journal of Medicine 310(5):284-288. PMID 6690951. Bron
- Kapila YV, Dodds WJ, Helm JF, Hogan WJ (1984). Relationship between swallow rate and salivary flow. Digestive Diseases and Sciences 29(6):528-533. PMID 6723485. Bron
- Koeda M, Momma E, Tanabe T, Kitasako Y, Hoshikawa Y, Hoshino S, Kawami N, Iwakiri K (2023). Differences in salivary secretion and epidermal growth factor concentrations in mild reflux esophagitis and non-erosive reflux disease. Esophagus 20(2):317-324. PMID 36344779. Bron
- Orr WC, Heading R, Johnson LF, Kryger M (2004). Review article: sleep and its relationship to gastro-oesophageal reflux. Alimentary Pharmacology and Therapeutics 20 Suppl 9:39-46. PMID 15527463. Bron
- Eherer AJ, Netolitzky F, Högenauer C, Puschnig G, Hinterleitner TA, Scheidl S, Kraxner W, Krejs GJ, Hoffmann KM (2012). Positive effect of abdominal breathing exercise on gastroesophageal reflux disease: a randomized, controlled study. American Journal of Gastroenterology 107(3):372-378. PMID 22146488. Bron
- Nobre e Souza MÂ, Lima MJ, Martins GB, Nobre RA, Souza MH, de Oliveira RB, dos Santos AA (2013). Inspiratory muscle training improves antireflux barrier in GERD patients. American Journal of Physiology, Gastrointestinal and Liver Physiology 305(11):G862-G867. PMID 24113771. Bron
- Zdrhova L, Bitnar P, Friedl L, Mares J, Madle K, Balihar K, Kolar P, Kozeluhova J, Fox M, Martinek J (2025). Effect of Diaphragmatic Breathing Training on the Esophagogastric Junction and Esophageal Motility in Patients With Reflux Symptoms. Neurogastroenterology and Motility 37(12):e70172. PMID 40984704. Bron
- Ness-Jensen E, Hveem K, El-Serag H, Lagergren J (2016). Lifestyle Intervention in Gastroesophageal Reflux Disease. Clinical Gastroenterology and Hepatology 14(2):175-182. PMID 25956834. Bron
- Reimer C, Søndergaard B, Hilsted L, Bytzer P (2009). Proton-pump inhibitor therapy induces acid-related symptoms in healthy volunteers after withdrawal of therapy. Gastroenterology 137(1):80-87. PMID 19362552. Bron
- Bramhall SR, Mourad MM (2019). Wrap choice during fundoplication. World Journal of Gastroenterology 25(48):6876-6879. PMID 31908391. Bron
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch af te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.
