Videopodcast
Gesundheit braucht VerstandOorzaken in plaats van symptomen
In zijn videopodcast vraagt Dr. Klaus Berndsen bij elk gezondheidsthema eerst hoe een klacht is ontstaan. Hier lees je welke houding achter de afleveringen zit, welk model ze verbindt, hoe we studies beoordelen en waar je de thema’s uitgebreid kunt nalezen.
Herken je dit?
Veel behandelingen, maar geen verklaring?
Wat geldt voor jou?
Tik aan wat voor jou geldt.
Als je jezelf in meerdere punten herkent, ben je hier aan het juiste adres. De podcast biedt geen snelle recepten. Hij laat zien hoe je een klacht in haar voorgeschiedenis plaatst en welke vragen je kunt stellen voordat je de volgende maatregel kiest.
Wat achter het motto zitDe afleveringen in één overzichtHet belangrijkste in het kort
- “Gesundheit braucht Verstand” is de videopodcast van Dr. Klaus Berndsen. Elke aflevering vraagt eerst hoe een klacht is ontstaan, en pas daarna wat je kunt doen.
- Het gemeenschappelijke vertrekpunt van veel thema’s zien we in de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans. Ze staan volgens ons in de regel aan het begin van lange causale ketens.
- Andere behandelingen plaatsen wij zakelijk in context, met hun nut en hun vervolgproblemen, studies lezen wij met hun beperkingen. Op deze pagina vind je de gecontroleerde afleveringen en de vakartikelen die eruit zijn voortgekomen.
Video
Waarom we basisfuncties behandelen in plaats van symptomen
Das Video lädt erst nach dem Klick. Dann werden Daten an YouTube (Google) übertragen.
De houding
Gesundheit braucht Verstand: wat het motto betekent
Sinds 2021 praat Dr. Klaus Berndsen voor de camera over gezondheidsthema’s, van slikken en slaap tot de vraag hoe het lichaam zijn evenwicht bewaart. De titel zegt daarbij precies waar het om gaat: gezondheid vraagt om verstand.
Verstand betekent hier niet: alles beter weten. Het betekent: een klacht niet op zichzelf bekijken, maar vragen waar ze vandaan komt. Wanneer is ze begonnen? Wat ging eraan vooraf? Welke aanpassingen heeft het lichaam sindsdien ontwikkeld?
Wie deze vragen stelt, neemt vaak andere beslissingen. Niet per se meer behandeling, maar een behandeling die past bij hoe de klacht is ontstaan. Precies daarover gaat elke aflevering.
Een symptoom laat de huidige stand van een geschiedenis zien.De eerdere hoofdstukken zijn in de huidige bevinding vaak nog maar gedeeltelijk zichtbaar. Zo verwoordt het het boek “Trust the Triad”, waarop de afleveringen inhoudelijk voortbouwen.
Dat is niet tegen de geneeskunde gericht. Acute gebeurtenissen hebben vaak een duidelijk aan te wijzen oorzaak: een verwonding beschadigt weefsel, een ziekteverwekker veroorzaakt een infectie. Bij klachten die in de loop van jaren groeien, ligt dat anders. Daar loont het om te kijken naar wat er lang vóór de eerste bevinding is veranderd.
Oorzaken in plaats van symptomen
Waar een symptoom verschijnt, is het zelden begonnen
De vraag naar de oorzaak loopt als een rode draad door alle afleveringen. Daarachter zit een denkmodel in vier stappen.
Stel je voor dat bij een auto het oliecontrolelampje gaat branden. Je kunt het lampje afplakken, dan is het waarschuwingssignaal weg. Je kunt olie bijvullen, dan is het een tijdje goed. Of je zoekt het lek. Bij de mens is het zoeken moeilijker, omdat oorzaak en zichtbaar gevolg vaak jaren uit elkaar liggen.
Het sturingspatroon wijkt af
mondademhaling, een laag liggende tong of een verstoorde hoofdbalans. Vaak begint dat al in de kindertijd.
Het lichaam compenseert
Andere spieren springen bij. Het zenuwstelsel slaat de vervangende oplossing op als voorkeurspatroon.
Structuren passen zich aan
gehemeltevorm, tandstand en houding volgen de krachten die dagelijks op ze inwerken.
Pas nu ontstaan klachten
Wanneer en hoe sterk hangt af van de omvang van de verstoring, de duur van de compensatie en de leeftijd.
Voor veel mensen met kaak-, nek- of slaapklachten is deze keten volgens ons in de regel de achtergrond. Ze verklaart ook waarom een behandeling aan het einde van de keten vaak werkt zolang ze loopt, maar de klacht daarna kan terugkomen. Aan het begin van de keten is dan niets veranderd. Hoe dat eruitziet bij klachten van het kaakgewricht, laat het artikel CMD begrijpen.
Het model
Ademhaling, slikken en hoofdbalans: de gemeenschappelijke noemer
Of het nu gaat om tinnitus, snurken of nekpijn: in veel afleveringen komt de vraag naar de oorzaak uit bij dezelfde drie functies.
Ademhaling, slikken en hoofdbalans begeleiden je vanaf je geboorte, dag en nacht. Je slikt vele honderden tot duizend keer per dag, je ademt onafgebroken, en je hoofd wordt bij elke beweging opnieuw uitgelijnd.
Omdat deze processen zich zo vaak herhalen, bepalen ze de omstandigheden waaronder spieren, gewrichten en zenuwstelsel werken. Het cranio-cervicale functiemodel beschrijft hoe ze samenwerken in de ruimte tussen schedel en halswervelkolom.
Belangrijk is wat het model niet beweert. Een opvallende referentiepositie van de tong verklaart op zichzelf geen ziekte elders in het lichaam. De basisfuncties veranderen wel de uitgangssituatie waarin andere systemen hun werk doen. Meer over de tong vind je onder Rustpositie en referentiepositie van de tong, meer over het slikproces onder Slikken en slikstoornis.
Denkvalkuilen
De macht van de eerste diagnose
Ook wie behandelt, heeft verstand nodig. Een vroege inschatting kan latere oordelen sterker sturen dan alle betrokkenen beseffen.
De psychologie noemt dat het ankereffect. Een eerste stuk informatie krijgt bijzonder veel gewicht, en latere aanwijzingen worden niet meer voldoende meegewogen. Een onderzoeksgroep uit Los Angeles en Harvard heeft onderzocht of dat ook op de spoedeisende hulp gebeurt, en wel bij patiënten met hartfalen die met kortademigheid binnenkwamen.
van hartfalen met kortademigheid op de spoedeisende hulp van Amerikaanse veteranenziekenhuizen van 2011 tot 2018 werden geanalyseerd1
minder vaak werd er getest op een longembolie als in de reden van opname al “hartfalen” stond. De tests kwamen bovendien gemiddeld ruim 15 minuten later1
De auteurs concluderen daaruit dat artsen zich aan zo’n eerste informatie kunnen vastklampen. Dat is geen verwijt aan individuen, maar een menselijk mechanisme. In het dagelijks leven kom je het tegen wanneer een oude diagnose elke nieuwe klacht moet verklaren.
Vergelijkbaar is het wanneer een bevinding tot oorzaak wordt verklaard, bijvoorbeeld “neustussenschot scheef”, “zacht gehemelte te slap” of “kaak te klein”. Wij beschouwen dat in veel gevallen als een denkfout. Zulke bevindingen beschrijven wat te zien is. Volgens ons zijn ze in de regel het gevolg van een functie die in de loop van jaren is veranderd. Daarom vragen wij eerst wat er vóór de bevinding anders was.
Hulpmiddelen plaatsen
Steun of functie: twee verschillende doelen
Opbeetplaten, steunzolen of ademhalingsapparaten komen in veel afleveringen voor. Ze worden daar niet afgekraakt, maar in hun context geplaatst.
Mechanische steun
- Verandert de omstandigheden zolang ze wordt gebruikt
- Beschermt, ontlast of houdt een positie vast
- Kan acuut zinvol en onmisbaar zijn
- De aansturing erachter blijft zoals ze is
Eigen functie
- Grijpt aan bij de aansturing
- Wordt geleerd door veelvuldige herhaling
- Heeft tijd nodig, vaak vele maanden
- Moet beschikbaar worden zonder voortdurende sturing van buitenaf
Het een sluit het ander niet uit. Een steun kan ontlasten terwijl de eigen functie wordt opgebouwd. Meer daarover onder FaceFormer en andere behandelingen.
Zoals een kruk na een beenbreuk
Een kruk neemt het been last af, en in de eerste weken is die precies goed. Genezen moet het bot toch zelf, en op een gegeven moment moet het been weer dragen. Zo zien wij veel hulpmiddelen. Ze ontlasten, maar de functie zelf herstellen ze niet.
Elke steun heeft zijn prijs, want het lichaam stelt zich erop in. Een snurkbeugel verschuift bij lang gebruik meetbaar de stand van de tanden7. Decongestieve neussprays kunnen bij langer gebruik zelf een verstopte neus in stand houden, omdat het slijmvlies na elke dosis weer opzwelt89. En na een beugel kwamen de onderste voortanden in een langetermijnobservatie over twintig jaar steeds meer weer dicht op elkaar te staan, aan het eind was hun stand maar bij ongeveer een op de tien van de 31 behandelden nog klinisch aanvaardbaar10.
Volgens ons zijn zulke middelen een antwoord op het symptoom en niet op de vraag hoe het is ontstaan, en niet zelden brengen ze eigen vervolgproblemen mee. De systeemonderzoeker Peter Senge noemt dit patroon probleemverschuiving4. Een snelle oplossing neemt de druk weg, en de fundamentele oplossing raakt uit beeld. Hoe wij beugel en CPAP bij snurken plaatsen, staat onder Snurken en slaapapneu.
Door een arts voorgeschreven middelen zoals een opbeetplaat, CPAP of neusspray stop je alsjeblieft niet op eigen houtje. Veranderingen bespreek je met je behandelend arts of praktijk. Een training van de basisfuncties laat zich combineren met een lopende behandeling.
Holistisch
Ieder doet zijn deel, maar wie brengt orde in het geheel?
Specialisatie is een van de grote sterke punten van de geneeskunde. Ze heeft echter een bijwerking: de overgangen tussen de vakgebieden zijn vaak van niemand.
Wie klachten heeft aan oor, kaak, nek en slaap, zit al snel in vier wachtkamers. Elk specialisme werkt zorgvuldig binnen zijn eigen opdracht. Of de bevindingen een gemeenschappelijke voorgeschiedenis hebben, vraagt daarbij vaak niemand. Al in 1977 pleitte de psychiater George Engel voor een ziektemodel dat de mens niet reduceert tot afzonderlijke biologische bevindingen3.
daalde de sterfte na operaties in acht ziekenhuizen wereldwijd, nadat een veiligheidschecklist voor het operatieteam was ingevoerd2
daalde in hetzelfde onderzoek het aandeel geopereerden met complicaties, bij 3.733 patiënten vooraf en 3.955 achteraf2
De operatietechniek bleef daarbij grotendeels gelijk. Wat veranderde, waren de afstemming en de gezamenlijke controle. Op langdurige functiestoornissen is dat niet direct over te dragen. Het laat wel zien hoeveel het uitmaakt om bestaande kennis samen te brengen. Holistisch betekent voor ons daarom niet: meer behandelingen optellen, maar de bevindingen in de tijd en functioneel ordenen.
Studies lezen
Eerlijk over bewijs: wat aangetoond is en wat niet
In bijna elke aflevering gaat het over studies. Hoe we ze beoordelen, volgt een paar vaste regels.
- Bron vóór krantenkop: we lezen het oorspronkelijke artikel of op zijn minst de samenvatting ervan, niet alleen het persbericht.
- Wie is er onderzocht? Muizen, twaalf vrijwilligers of honderdduizend patiënten leveren uitspraken op met een heel verschillende bewijskracht.
- Wat is er gemeten? Een laboratoriumwaarde is nog geen welbevinden, een momentopname nog geen verloop.
- Beperkingen noemen: ook over onze eigen methode zeggen we welke studies er zijn en welke ontbreken.
Uit het ontbreken van een onderzoek volgt niet dat het verband niet bestaat. Er volgt uit dat het niet onderzocht is.Deze zin geldt in beide richtingen. Hij beschermt tegen overhaast wegwuiven en evengoed tegen overhaaste beloften.
De evidence-based geneeskunde heeft veel bereikt. Britse auteurs rond Trisha Greenhalgh hebben in 2014 echter ook haar zwakke punten beschreven en gepleit om kennis uit studies weer te verbinden met het individuele geval en de ervaring van de behandelaars5. Wat er over de training van de basisfuncties is gepubliceerd, vind je met toelichting op de pagina Studies en wetenschap.
De gevolgen
Van podcast naar vakartikel
Veel afleveringen hebben we uitgewerkt tot uitgebreide artikelen, met bronnen, afbeeldingen en oefeningen. Hier verzamelen we ze.
De thema’s lopen van kaak en oor via slaap tot basisvragen zoals homeostase, hormesis of gezond ouder worden. Nieuwe afleveringen verschijnen regelmatig op het YouTube-kanaal van Dr. Berndsen.
Zodra een aflevering gecontroleerd en schriftelijk uitgewerkt is, komt ze op deze pagina. Als volgende komt het jojo-effect, naar aanleiding van een studie uit Zürich, volgens welke vetweefsel veranderingen uit de tijd van het overgewicht ook na afvallen behoudt6.
CMD en kaakgewricht
Waarom kaakklachten vaak één symptoom tussen meerdere zijn. Naar het artikel
Nervus vagus
De rustzenuw en zijn verbinding met ademhaling en slikken. Naar het artikel
Oordruk
Hoe de buis van Eustachius wordt belucht en wat slikken daarmee te maken heeft. Naar het artikel
Droge mond
Waarom het glas water naast het bed de droge mond niet verklaart. Naar het artikel
Nek en rug
Hoofdbalans, tong en de statiek van het lichaam. Naar het artikel
Retainer
Wat de tanden na de beugel op hun plek houdt. Naar het artikel
Voor jou
Vier vragen bij elke gezondheidsinformatie
Het motto kun je meenemen. Deze vragen helpen bij elke bevinding, elk advies en elke video, ook bij die van ons.
Sinds wanneer?
Vraag naar de voorgeschiedenis. Wat was er vóór de klacht anders? Wat kwam eerst?
Waarom juist hier?
De plek waar een symptoom optreedt, hoeft niet de plek te zijn waar het is begonnen.
Wat verandert er op de lange termijn?
Helpt een maatregel alleen zolang die loopt, of verandert hij de functie zelf?
Waarop is de uitspraak gebaseerd?
Studie, ervaring of mening? Alle drie hebben hun waarde, ze moeten alleen herkenbaar zijn.
In de bevinding staat “neustussenschot scheef”. Welke vraag brengt je het verst?
Grenzen
Wat de podcast niet vervangt
De afleveringen leggen verbanden uit zoals wij die zien, en ze steunen op studies waar die er zijn. Een persoonlijk onderzoek vervangen ze niet. Plotselinge hevige pijn, kortademigheid, verlammingen, plotseling gehoorverlies of hoge koorts horen direct in handen van een arts.
Niet tegen de geneeskunde, maar een niveau daarvoor.Zo beschrijft Dr. Berndsen in de aflevering over homeostase de rol van de basisfuncties: als fundament waarmee bij elke behandeling rekening zou moeten worden gehouden.
Vanuit het model van de triade heeft Dr. Berndsen de FaceFormer-therapie ontwikkeld, een training die ademhaling, slikken en hoofdbalans in één beweging oefent. Hoe die is opgebouwd, lees je onder Wat is de FaceFormer-therapie? en Hoe werkt de FaceFormer-therapie?.
Vragen
Veel gevraagd
Wat is “Gesundheit braucht Verstand”?
De videopodcast van Dr. Klaus Berndsen. Sinds 2021 legt hij daarin gezondheidsthema’s uit vanuit een vaste grondhouding: eerst begrijpen hoe een klacht is ontstaan, dan beslissen wat je kunt doen. De afleveringen verschijnen op YouTube; uitgewerkte thema’s vind je als vakartikel op faceformer.de.
Wie is Dr. Klaus Berndsen?
Dr. Klaus Berndsen heeft samen met Sabine Berndsen aan het ISST in Unna, het Institut für Spezielle Systemische Therapie, het model van het triadisch functiecircuit en daaruit de FaceFormer-therapie ontwikkeld. Meer over hen beiden lees je op de pagina over ons.
Wat betekent “oorzaken in plaats van symptomen”?
Een symptoom laat zien waar het op dit moment pijn doet, maar niet per se waar de ontwikkeling is begonnen. Daarom vragen we naar de voorgeschiedenis en naar de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans, die volgens ons in de regel aan het begin van veel causale ketens staan.
Waarom gaat het zo vaak over ademhaling, slikken en hoofdbalans?
Omdat deze drie basisfuncties onafgebroken doorlopen en de omstandigheden bepalen waaronder spieren, gewrichten en zenuwstelsel werken. Wijkt een ervan af, dan compenseert het lichaam, en die vervangende oplossing kan zich in de loop van jaren vastzetten. Daarom beginnen we bij veel thema’s op dit punt, voordat het over het afzonderlijke symptoom gaat.
Is de podcast tegen de reguliere geneeskunde?
Nee. Gespecialiseerde geneeskunde, operaties en medicijnen zijn in veel situaties onmisbaar. De podcast plaatst behandelingen zakelijk in hun context en vraagt of een maatregel aangrijpt bij de oorzaak of bij het gevolg. Door een arts voorgeschreven middelen stop je nooit op eigen houtje.
Waar vind ik de afleveringen?
Op het YouTube-kanaal van Dr. Berndsen. De thema’s die we hebben gecontroleerd en schriftelijk hebben uitgewerkt, verzamelen we op deze pagina in het onderdeel “De afleveringen” en in het themaoverzicht.
Hoe worden de studies in de afleveringen gecontroleerd?
We lezen het oorspronkelijke artikel of de samenvatting ervan, letten erop wie er onderzocht is en wat er gemeten is, en noemen de beperkingen. Cijfers nemen we alleen over als we ze in de bron zelf hebben gevonden.
Kan ik een onderwerp voor een nieuwe aflevering voorstellen?
Ja. Schrijf je voorstel gewoon in de reacties onder een video. Dr. Berndsen vraagt aan het einde van veel afleveringen uitdrukkelijk welk onderwerp jullie als volgende willen begrijpen.
Vervangt de podcast een onderzoek?
Nee. Hij legt verbanden uit en helpt je betere vragen te stellen. Een persoonlijk onderzoek en advies vervangt hij niet, en bij acute of ernstige klachten ga je alsjeblieft direct naar een arts.
Meer over dit onderwerp
Meer artikelen uit de kennisbank
Alle onderwerpen in een overzicht
Hoe verder
Bronnen
- Ly DP, Shekelle PG, Song Z (2023). Evidence for Anchoring Bias During Physician Decision-Making. JAMA Internal Medicine 183(8):818-823. PMID 37358843. Bron
- Haynes AB, Weiser TG, Berry WR et al., Gawande AA; Safe Surgery Saves Lives Study Group (2009). A surgical safety checklist to reduce morbidity and mortality in a global population. New England Journal of Medicine 360(5):491-499. PMID 19144931. Bron
- Engel GL (1977). The need for a new medical model: a challenge for biomedicine. Science 196(4286):129-136. PMID 847460. Bron
- Senge PM (1990). The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organization. New York: Doubleday/Currency. ISBN 978-0385260947.
- Greenhalgh T, Howick J, Maskrey N; Evidence Based Medicine Renaissance Group (2014). Evidence based medicine: a movement in crisis? BMJ 348:g3725. PMID 24927763. Bron
- Hinte LC, Castellano-Castillo D, Ghosh A et al., von Meyenn F (2024). Adipose tissue retains an epigenetic memory of obesity after weight loss. Nature 636(8042):457-465. PMID 39558077. Bron
- Patel S, Rinchuse D, Zullo T, Wadhwa R (2019). Long-term dental and skeletal effects of mandibular advancement devices in adults with obstructive sleep apnoea: A systematic review. International Orthodontics 17(1):3-11. PMID 30770329. Bron
- Graf P (2005). Rhinitis medicamentosa: a review of causes and treatment. Treatments in Respiratory Medicine 4(1):21-29. PMID 15725047. Bron
- Ramey JT, Bailen E, Lockey RF (2006). Rhinitis medicamentosa. Journal of Investigational Allergology and Clinical Immunology 16(3):148-155. PMID 16784007. Bron
- Little RM, Riedel RA, Artun J (1988). An evaluation of changes in mandibular anterior alignment from 10 to 20 years postretention. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics 93(5):423-428. PMID 3163221. Bron
Aan de slag
Klaar voor de training?
De gratis FaceFormer-app begeleidt de basisoefeningen, telt mee en herinnert je aan de sessies. Desgewenst begeleidt een praktijk uit het behandelaarsoverzicht je.
FaceFormer ZERO + ONE
Beide materiaalhardheden voor de start, dag en nacht. De set voor volwassenen.
FaceFormer ZERO
De zachtere FaceFormer voor de start, voor kinderen en voor de nacht.
FaceFormer ZERO kinderset
ZERO met hygiënebox, pluchen tasje en succesboekje met stempel.
De FaceFormer-training is erop gericht de basisfuncties ademhaling, slikken en hoofdbalans met mondsluiting en referentiepositie van de tong weer fysiologisch af te stellen, en schept daarmee de voorwaarde waardoor klachten kunnen verbeteren. Het vervangt geen onderzoek door een arts. Behandelaars bij jou in de buurt vind je in het behandelaarsoverzicht.
